Op weg naar Kerstmis

veronderstellingen en intro

door Dr.Jan C.M Engelen

informatie voor mensen die met kerstmis meer willen dan ballen en bomen

terug

titelpagina website

De informatie die hier gegeven wordt valt uiteen in drie delen.

a. algemene inleiding - over het feest, onze kultuur en over lezen en begrijpen;

b. kerstmis en de teksten over Jezus

c. Mattheüs

d. Lukas

Hieronder volgt de algemene inleiding.

Algemene inleiding

Kerstmis vinden wij niet uit. We treffen het aan. Het is een feest dat bij onze cultuur hoort. Cultuur en traditie zijn even vanzelfsprekend als taal: dat van vroeger wat nog volop aanwezig blijkt en kenmerk van het heden is.

Kerstmis, hoe vanzelfspreken en bijna natuurlijk ook, gaat terug op een verhaal. Het is gebaseerd op teksten die vertellen over het gevierde. Bij nader toezien blijken ook deze teksten niet geïsoleerd. Ze veronderstellen andere teksten. Doet dit er toe? Maakt het iets uit?

1. Tekst lezen

Van jongs af aan zijn we vertrouwd met teksten. Lezen lijkt geen probleem te zijn. We zijn zo goed als allemaal gealfabetiseerd. In feite is het anders. Ieder die in het middelbaar onderwijs tekst-analyse gedaan heeft weet dat.

Hoe lees je een tekst?	a: in zijn geheel;
	b: van zin tot zin;
	c: van woord tot woord;
Wat valt je op in een tekst?	d. elementen uit de tekst die op een of andere manier bij je aansluiten, bij jouw verleden, gevoeligheid, kennis, kortom, bij je beginsituatie;
	e. elementen uit de tekst die toevallig, of gestructureerd blijken, als woordherhaling, parallellie, tegenstellingen, reeksen, synoniemen, elementen van plaats en tijd, personen, grammaticale functies.

Bekijk de mogelijkheden a tot en met c. Hoe lees je een tekst? Dat lijkt wel duidelijk. Je leest altijd in de combinatie a en d. Pas als de taal 'raar' of 'vreemd' is ga je letten op b, c of e. Je bent dan ook altijd vragen aan het stellen.   

Al lezend lees jij, met jouw ervaring, jouw verleden en jouw verwachting. Wil je de tekst onder je ogen echt lézen, dan moet je zo oppervlakkig mogelijk lezen. Zie af van mogelijke betekenissen. Ga eest maar eens kijken wat er eigenlijk staat. Hoe staat het er. Je zult merken dat dit niet eenvoudig is. Voortdurend loop je jezelf voor de voeten. Voortdurend heb je al begrepen, genterpreteerd. Je blijkt vooringenomen. "Lezen" is vaak een vorm van kortsluiting.

Kerstmis gaat over teksten.

De teksten over Kerstmis zijn, als bijna al de teksten die wij in de katechese gebruiken oud. Ze komen uit een andere wereld. Je moet heel wat barrières van ruimte en tijd nemen voordat je jezelf vóór de tekst, voor het geheim van de tekst kunt aantreffen. Wat is de eigen context van dit materiaal. Welke wereld draagt deze verhalen? Welke wereld dragen zij aan? Aan wie/Wie biedt de tekst ruimte, waar heeft hij oog en oor voor?

(Je zult merken: als het goed gaat ga je meer lezen vanuit wat de tekst biedt. In het bovenstaand overzicht dus vanuit e. Hoe kun je dit stimuleren. Dat kun je het best door te lezen in de volgorde a, b, c en weer opnieuw a.)

Bij bekende verhalen heb je vaak een voorstelling die nauwelijks met het verhaal te maken heeft. Zo kan een tekst heel goed iets anders vertellen dan je denkt - wat dit denken, zich ook voorstelt. Zonder dat je het weet blijkt je positie vaak een oppositie, is wat logisch is enkel xenofobie, angst voor het onbekende. Eventueel kun je denken aan de eerste autoles. Door je onzekerheid sta je wat te verstaan gegeven wordt in de weg.

Samenvattende vragen zouden kunnen zijn:

* Waarom viert men in Nederland Kerstmis?

* Betekent Kerstmis voor ieder in Nederland hetzelfde?

* Wanneer je je meer studieus met Kerstmis wilt bezig houden, waar komt dit feest dan vandaan?

Wanneer je het bovenstaande enigermate begrepen hebt dan zal het wel duidelijk zijn: Kerstmis is niet allereerst het feest van onze ontroering. Wie te vlug ontroert wil zijn, of uit is op huiselijkheid en gezelligheid in de winter - zo iemand loopt het risico, niet aan Kerstmis toe te komen.

Hoe is bovenstaande een verduidelijking voor ons omgaan met Kerstmis? Volg de link.

---

© 1997, Jan Engelen, Amsterdam/Roermond.