4. Eerste situering van Johannes 7: de choreografie van het Evangelie

Het evangelie naar Johannes opent met het bekende begin als hoofd[1] van de tekst. Het reikt bij wijze van schrijven en lezen steeds zijn eigen princiep[2] aan, zijn eigen opschrift en inschrift, dat wat deze tekst beheerst[3] en als hetwelk het van kracht is ‑ met alles wat in het milieu van de bijbelse li­teratuur dan te vermoeden is: het begin van Johannes, déze tekst, klinkt als de inzet van de Tora[4]. Door het verband met Gen 1,1 worden in de aan­hef van het Johannes‑evangelie ook "hemel en aarde" gehoord. Zo worden God en het Woord de eerste gaven[5] van de tekst[6].  God spreekt. De tekst gewaagt van God en Zijn Woord in den beginne (vgl Wijsheid 8,22) als begin. Aan de orde is een beslissende (alles door Hem ... en zonder Hem niet één) geschiedenis. De tekst presenteert deze geschiedenis als leven[7], licht[8] voor de mensen. De plaats van dit "licht" is welbepaald: "in de duisternis”[9]. Wil de duisternis dit licht? Wil het er van weten? De tekst luidt:"niet aannemen, niet aannemen"[10]. 10 Het "duister" wil van opheldering niet weten.

Onder deze voor‑waarden begint "de geschiedenis van een mens". Als eerste naam wordt "Johannes" geroepen[11], eerste oogst[12] in deze tekst, eerste vrucht van het woord. Daarna geeft de tekst toespitsend: deze Jo­hannes is niet het licht(1,8; het leven, het woord ‑ 1,4). Johannes komt getuigenis geven omtrent het licht. Drie maal reikt de tekst aan het hoofd dit woord aan: getuigenis (7.8.12)[13]. Een toorts[14] geeft licht.

De geschiedenis[15] is van het licht in het donker wordt uiteen­gezet en samengevat: over niet aannemen en aannemen. Daartussen staan "de­genen die uit God geboren zijn". Op een cryptisch aandoende wijze[16] leest men: Johannes geeft een getuigenis over Wie na hem kwam. Diens geschiedenis gaat hem vooraf (1,13). Wie? Over Wie wil verteld worden? Welk onderwerp is nog zoek? Het is het onderwerp van het hele Evangelie!

En dit is de getuigenis van Johannes (1,19). Opnieuw zet het verhaal in.

Wie leest heeft reeds vernomen waar het genoemde Johannes om te doen is: de geschiedenis van het Woord als vlees. Het wordt niet aangenomen. Johan­nes zal er zijn naam bij zetten, geeft zijn getuigenis. "Ik stond erbij en ik keek ernaar." Een woord van iemand die gezien heeft[17].

4,1. Van Jerusalem naar Galilea (Johannes 1,19‑51)

Wie leest kan weten en vermoeden dat het over "Johannes de Doper"[18] 18 gaat. Het Johannes‑evangelie geeft de naam echter niet. De naam Johannes krijgt in dit evangelie niet het predicaat "De Doper". De tekst geeft niet meer informatie dan wat er staat. Johannes geeft zijn eerder (1,8) aangegeven getuigenis: En dit is de getuigenis van Johannes. Deze getuigenis klinkt niet toevallig. Hij is gedateerd, krijgt stem en inhoud "toen de Joden uit Jerusalem tot hem priesters en levieten gezonden hadden"(1,19).

Het is alsof men vanuit Jerusalem[19] in het Johannes‑evangelie direct Johannes ziet staan. Ze willen van hem horen. Ze zenden daartoe priesters en levieten[20]. Alleen hier noemt de tekst hen. Handelt het soms om een dienst in het Heiligdom?[21] Ligt het Heiligdom dan zo dicht bij de plaats waar de tekst Johannes heeft neergezet? Moet er zo aanstonds uit de Tora gelezen worden en is er daarom sprake van priesters en levieten? Het antwoord op die vraag blijft open. De naam Johannes klinkt blijkbaar vanzelfsprekend bij "Jerusalem".

De gezondenen hebben een welomschreven vraag meegekregen. Zij zullen gaan vragen: Jij, wie ben je? De lezer(es) is aldus onder ogen ge­bracht, welke vraag volgens de tekst bij de getuigenis van Johannes hoort, welke vraag hem in staat stelt, getuige van de getuigenis te zijn én te beschrijven wat "getuigenis geven" inhoudt. Tegelijkertijd legt de tekst dezelfde vraag op de lippen van wie leest: Jij, wie ben je?[22] Aldus is alle aandacht gebundeld en gericht.

Ook van de lezers. De lezers zijn zolang de lezing duurt, door de tekst tot priesters en levieten gemaakt, gezonden door de Joden uit Jerusalem. Alleen dit blijkt nog ter zake: Jij, wie ben je? Deze vraag geldt als een wachtwoord. Johannes geeft zijn getuigenis.

Hij beleed het en hij ontkende het niet en hij beleed"(1,20).[23]

Het kan niemand ontgaan, het mag en zal niet. De tekst maakt er geen ge­heim van. Johannes is begonnen. Hij heeft het woord genomen, laat zijn ge­tuigenis klinken, ruimte makend, meer ruimte dan door de vraag uit Jerusa­lem leek aangedragen[24] of deze expliciterend. "Ik ben het niet!" Maar dát staat er niet. Johannes belijdt: Ik ben niet de Christus(1,20)[25]. Daarmee is het hoge woord eruit. Na hem komend, voor hem, hem vóór."Ik ben de Christus niet" klinkt als de getuigenis in het Johannes‑evangelie op naam van Johannes, wanneer het verhaal de naam van de (minstens in de tekst) eerste plaats op aarde genoemd heeft: Jerusalem(1,20). Jerusalem blijkt de eerste instantie welke dit getuigenis aangaat. Jerusalem: opdat vanuit Tsioon zijn redding[26] zichtbaar wordt in Israel[27]. Johannes kan en bestaat in het evangelie niet zonder Jerusalem. Vandaar komt de vraag, de "voor­zet". Daarop geeft Johannes zijn "inzet": Ik ben niet de Christus, niet de Messias.

Vanuit Jerusalem bereiken de lezers in de getuigenis van Johannes de overzijde van de Jordaan. Veel zal er evenwel nog gehoord moeten wor­den voordat Johannes deze naam noemt. Pas na de getuigenis, na de nodige vragen en antwoorden, krijgt dit verhaal een veelbetekenende plaats toege­wezen. Dit alles geschiedde in Bethanië[28] over de Jordaan[29]. Op deze wijze is een oversteekplaats gemarkeerd: over de Jordaan[30] Zo aanstonds zal Jezus gaan gelden als ware Hij een plaats[31]. Naar zijn plaats, waar Hij verblijft (38v) zullen twee die als leerlingen van Johannes worden opgevoerd, vragen[32].

Een richting wordt uitgezet. Jezus, liet onderwerp van 1,43, wil uitgaan naar Galilea. Vanuit Bethsaïda komt Philippus (44), aangesproken en tot volgen uitgenodigd door Jezus. Heel verborgen dient de tekst de volgende plaats aan, de plaats van het hoofd van de tekenen. De naam Nathanael wordt in 21,2 verbonden met Kana. Nathanael blijkt oren te hebben voor Mozes en de Profeten 45). Hij vraagt naar de/het goede (1,46 vgl 7,12). Kana is de plaats van de bruiloft[33]. Wanneer beneden[34] in Kapernaüm een zoon op het punt van sterven is, vindt in Kana de ontmoeting met iemand koninklijk(4,46) plaats.

De vader zal afdalen[35], van Kana naar Kapernaüm. Onderweg wordt de genezing gemeld. Dat heeft gevolgen voor zijn hui (4, 53) ‑ een huis waar iemand koninklijk weer Vader van een Zoon kan zijn dank zij de Zoon (zie 2,16 vgl Genesis22, Joannes 8,56).

Vanuit Jerusalem, vanaf de Jordaan, bereikt de tekst Kana[36] in Galilea. Aan de "hand" van Johannes daalt wie leest mee af, van Kana naar Kapernaüm (2,12). Men verblijft er niet vele dagen[37], één vers lang. Voor­dat de lezer zich heeft kunnen nestelen heeft de tekst hem naar Jerusalem gebracht[38]. 38 Dan is het Pasen. De tekst wil dan naar Jerusalem.

In kata/omlaag en ana/omhoog is de beweging van de engelen (1, 52) aangegeven, wordt de voortdurend verhaalde beweging tussen Egypte en Israel bespeurd, wordt de geografie van de Paasnacht verteld, de grondslag van heel het verhaal, van alle verhalen aangaande het fundament[39] 39 van het Woord. Daarmee is de tendens van Johannes' aardrijkskunde aangegeven. Vanuit Jerusalem heeft de tekst de overzijde van de Jordaan (Bethanië) met Galilea (Kana/Kapernaüm) verbonden. Daarna is het Pasen, in Jerusalem (2,13).

4.2. Van Galilea naar Jerusalem (Johannes 2,1-3,21)

De eerste plaats in Galilea die het Johannes‑evangelie noemt is Kana! Daarbij is Kana zeer tijdgebonden: op de derde dag[40]. De tekst beschrijft er Jezus en Zijn leerlingen. De afstand van over de Jordaan naar Galilea biedt de ruimte waar de leerlingen geroepen worden, gevonden. Zijn moeder is er als het ware vanzelf op de bruiloft. Jezus verschijnt er als een geroepene. Waar­om? Waartoe? Wie gaan er aan het begin van het vierde Evangelie huwen en waarom dient wie leest dit te weten? De luister van welke bruiloft brengt het verhaal van Jezus en Zijn leerlingen in de juiste stemming? Welk huwelijk staat vrijwel aan de poort van het Evangelie volgens Johannes?

Deze bruiloft is opening en uitleg. Geen namen worden genoemd, geen andere dan die van Maria en Jezus. Maria is er, Jezus is erbij geroepen. Maar Johannes, déze tekst, heeft het aldus niet beschreven. Johannes noemt de naam Maria niet[41]. De tekst noemt haar: Zijn moeder. De naam van Jezus klinkt als enige tijdens deze bruiloft. Hij is toch niet de bruidegom? Verderop zal de tekst zich daarover uitspreken(3,29). En wie is dan de bruid?[42] 42 Deze vraag maakt het mogelijk, Jerusalem nu reeds binnen te halen in dit verhaal[43], vooraan.

Van Kana weg gaat men in het vierde evangelie via Kapernaüm. Waarom? Waarom deze verder nog niet , in ieder geval “nauwelijks” ingevulde plaats? Waarom hecht de tekst eraan, dit verblijf van niet vele dagen ten gehore te brengen?[44]

Het ant­woord kan niet moeilijk zijn. Door over Kapernaüm te schrijven kan de tekst het werkwoord blijven laten zien. Dit woord draagt herinnering aan: vanuit Jerusalem, over de Jordaan, maar bovenal ook in het licht van de Geest op Hem blijvend (1,32.39) en waar Hij verblijft(1,38). Tenslotte wijst het werkwoord blijven ook reeds naar het verhaal dat uitloopt tot in de Samaritanen‑stad (4,48). De mensen horen en zien daar, dat Déze is in waarheid­ redder van en voor de wereld (4,42).

Door dit verblijf van niet vele dagen is tegelijk mét Kana ook Kapernaüm genoemd. De tekst vraagt nu reeds aandacht voor het samengaan van deze beide plaatsen. Bij Kana hoort Kapernaüm, plaats voor nog een verhaal.

Jezus daalt af van Kana naar Kapernaüm. Voor zijn moeder is die afdaling voldoende. Na 2,12 verschijnt zij pas weer in de tekst van 19,25, aan de voet van het kruis[45]. Zijn broers zullen reeds in het 7e hoofdstuk aan het woord komen met een typische opzet. Pas in 20,17 krijgt dit lezer daarna dit woord weer onder ogen. De leerlingen zullen zo aanstonds mee­ gaan naar Jerusalem. Daar zullen zij als onderwerp van een werkwoord. zijn.

In het Evangelie naar Johannes mag duidelijk zijn dat na het hoofd van de tekenen Kana[46] en Kapernaüm in verband met elkaar te lezen zijn. Zij horen bij elkaar als "boven" en "beneden" (2,12; 4,46). Ze roepen elkaar op. Na het hoofd van de tekenen in Kana zal in Kapernaüm het te­ken wederom (4,54) plaats vinden. Johannes kent maar één teken. Het staat aan het hoofd en wederom. Buiten deze twee zal de tekst geen tekenen meer tellen. Dit éne in tweeën moet volstaan[47].

Kana en Kapernaüm horen bij elkaar. Het huwelijk(‑sverbond) zal ondanks de ontbrekende wijn doorgang vinden. De Zoon van het Koningschap (vgl 19,19) zal leven. De dienaren doen alles overeenkomstig het woord van de moeder van Jezus. Dan wordt de mooie wijn geproefd. Na aldus de ogen van de lezers geopend te hebben neemt de tekst de lezers mee naar Jerusalem. Het is een reis van enkele woorden. "Pasen" blijkt een startsein. Pasen is dichtbij (2,13). Na de geschiedenis van de bruiloft die in Kana toch doorgegaan is en de reserve voor Kapernaüm (met wat daar geschieden zal), kan nu Pasen gevierd worden in Jerusalem.

En dichtbij was het Pasen der Joden; en op naar Jerusalem ging Jezus; en Hij vond in het Heiligdom[48]; en gemaakt hebbend ... wierp Hij uit; en Hij goot uit; en Hij keerde om; en Hij zei (2,13‑16).

In zeven werkwoorden gebeurt het. Jezus spreekt[49] in het Heiligdom[50] Sinds de getuigenis van Johannes (1,19) is op deze komende ge­wacht door Jerusalem. Hij is gekomen. Het eerste wat Jezus bij Johannes in Jerusalem zegt:

Neemt dit (alles[51]) van hier en maakt niet het huis van Mijn Vader tot een huis van verkoop.(2,16)

De lezers ‑ afgezien van het verhaalde kan het in een tekst alleen om hen gaan ‑ hebben gehoord/gelezen wat er gebeurd en gezegd is. De tekst "zoomt in" als een kamera. De leerlingen komen in beeld, blijven voor een ogenblik alleen over. De lezer moet hen wel opmerken. Om hen is het begonnen. Johannes heeft dit reeds eerder laten blijken (1,35).De leer­lingen zijn gespitst op waar Hij verblijf (1,38). Voor lezers mag hun reactie belangrijk zijn. Johannes neemt er de ruimte voor.

Wat doen de leerlin­gen wanneer dit (alles) plaats vindt in het Heiligdom? Hebben zij vragen? Gaan ze ermee akkoord? De tekst geeft dit niet. Hij reikt een andere rich­ting aan:

De leerlingen herinnerden zich dat geschreven is (2,17)

Wanneer Jezus opgegaan is naar Jerusalem en daar doet, herinneren de leerlingen zich dat er geschreven staat. De herinnering opent in het Heiligdom de Schriften. Wat herinneren zij zich? Welke zinsnede uit de Schrift mag de lezer van het Evangelie volgens de tekst bij wijze van her­innering niet vergeten? De ijver voor Je Huis verteert mij. De herinnering legt in het Heiligdom van het Evangelie het Boek der Psalmen open bij Psalm. In 2,17 wordt Psalm 69,10 gelezen. Daarmee is de context aangegeven bij de "tem­pelreiniging volgens Johannes".

De herinnering van de leerlingen geeft de situatie en de gebeurtenis van het verhaal een eigen licht. 'Red mij God" (Psalm 69). De stamletters van het hebreeuwse werkwoord zijn ook herkenbaar in de naam Jezus. Want de wateren komen tot mijn ziel. Een lied in uiterste nood. Van David.

Wanneer Jezus aangekomen is in het Heiligdom maakt de herinnering van de leerlingen David[52] tot medespeler en woordvoerder. David als context kan veel oproepen: zijn huis voor de Heer, van/door de Heer. De herinnering van de leerlingen heeft de naam van David onzichtbaar neer­geschreven in het Heiligdom. Hij krijgt een zoon, een lichaam[53]. Aldus heeft de tekst in het 2e hoofdstuk alles bijeengebracht en gezegd, tot en met dood en opstanding toe (2,19‑22). In 2,22 staat: Toen Hij dus opgewekt ge­worden was uit de doden. Het Evangelie wekt de indruk voltooid te zijn. De rest is predicaat. Van hieruit gezien is het gesprek met Nicodemus meer dan a general remark about the situation prevailing in Jerusalem after Jesus' first public appearence there![54]

Een vraag klinkt uit de Joden[55]: welk teken?[56] (2,18). Het antwoord spreekt over de afbraak van het Heiligdom, het Heiligdom van Zijn Lichaam. Daarop volgt de herinnering van de leerlingen, zorgvuldig geda­teerd. Toen Hij dus opgewekt geworden was uit de doden, herinnerden Zijn leerlingen zich dat Hij dit gezegd had. Ook deze 2e herinnering is welgeor­dend: en zij vertrouwden de Schrift en het woord hetwelk Jezus gezegd had. Hierbij aansluitend laat de tekst horen, hoe velen gaan vertrouwen op het gezag van Zijn Naam toen Hij was in Jerusalem, in Pasen[57], in het feest. Maar Jezus blijft op afstand. Hij heeft geen getuigenis omtrent de mens nodig.

Gedurende de nacht[58] is toen gekomen een mens[59], Nicodemus, over­ste van de farizeeën. Tijd en plaats zijn niet veranderd. De tekst beschrijft de situatie van Nicodemus zoals de lezer van het 4e evangelie deze aan­treft: een mens in de paasnacht in Jerusalem, een leider van de Joden. Jezus zal hem later toespreken als leraar van Israel. Hij zal er aan toe­voegen: En jij weet dit alles niet! Pas in 7,51 zal Nicodemus weer spreken. Eén zin slechts. Wij weten!  Zie verder 5. 2. 1. Over de rol van Nicodemus in Jo 7 is geschreven in de bovenstaande delen 2 en 3 (23v.26.37.42v.102vv).

4.3. In het land Judea (Johannes 3,22-4,3)

Uit Jerusalem gaat Jezus naar het land Judea[60]. Hij verblijft er met zijn leerlingen en doopt er, zoals Johannes dopend is[61]. Bij Ainoon en Salim[62]. De tekst voegt er aan toe: Want nog niet was hij geworpen in de gevangenis[63] (3,24). Nog niet. Nog is er de tijd van het uitstel, is er een reserve.

Intussen is niet verteld dat Johannes zou rondtrekken. Hij is niet weggegaan bij de Jordaan. Uit het verhaal weten lezers niets over zijn weggaan naar een andere plaats. Het oord van getuigenis en doop is niet veranderd, geeft zelfs ruimte voor een nieuw verhaal.

Ainoon en Salim kunnen genoemd worden want nog niet. Voordat op Johannes de deur dichtvalt zal hij spreken nu het nog kan. Aan de orde is het vele water[64] voor onderdompeling en elke dorst. Er is een uit­eenzetting over de reiniging[65]. Straks zal dreiging groeien bij het water in Jerusalem[66], naar aanleiding van een verlamde (5,5). Door dát verhaal gaan de Joden Jezus zoeken te doden, want niet alleen had Hij losgemaakt de Sjabbath, maar ook had Hij God Zijn eigen Vader genoemd, zich gelijk makend aan God (5,18). (Ook het 6e hoofdstuk kent het water. Het heeft er de do­delijke ‑ vgl Apocalyps 21,1 – trekken  van de zee waar men in blijft, tenzij! Over[67] de zee (alleen in Jo 6 en 21). Na die tocht zal Jezus spreken in de taal van de zegening. Gods naam brengt Hij dichterbij. Dan is er brood.)

Ainoon en Salim vindt men alleen in Jo 3,23. Een geografische of archeologische kaart voegt daar niets aan toe[68].  Ainoon geeft alleen de Septuaginta in de Codex Vaticanus (4e eeuw) bij Jozua 15,61. In de regel geeft de Septuaginta hier "Madoon" of "Maddein", weergave van het hebreeuw­se Middin. De naam Middin kan men vertalen. Vanwaar Recht. De hebreeuwse naam van die stad kan verwijzen naar de plaats waar het recht hooggehouden wordt. Jerusalem (Jozua 15,63) mag dan achter de horizon van het vermoeden (Jozua 15,61) liggen. Salim (Johannes 3,22) versterkt deze indruk. Sinds Genesis 14,19 is Gerechtigheid daar Koning (Melkisedek), uit de hemel zo maar op aarde. Geen vader of moeder is van hem bekend. Ainoon/Ayn betekent oog en bron. Geen wonder dat daar sjalom aan water is.

De plaatsen Ainoon en Salim[69] 69 zijn evenals Jerusalem, de Jordaan, Bethanië, Kana en Kapernaum, momenten in het verhaal van Johannes, zijn geheim, déze tekst. De tekst levert het materiaal voor de verhalen die aan de orde zijn. Als Schrift zijn zij niet afhankelijk van de archeologie, ook niet primair gebonden aan wat daar toentertijd gebeurd is. Men kan de tekst niet ontdoen van zijn elementen als taal om daarna een "waarheid" of een "eigenlijke bedoeling" over te houden[70]. Als tekst legt de Schrift zichzelf uit. Hij is geschreven en aldus bepaald. Wie leest kan niet buiten de tekst

om of er zich van ontdoen. Er is maar één plaats waar Jezus doopt (3,22 zie 4,2; vgl Rom 6,3). Dat is Ainoon bij Salim in het land van Judea (vgl 4,3). Daarom spreekt Johannes bij Ainoon en Salim wellicht over de bruidegom (3,29) en kan Jerusalem de bruid (Zecharjah 9,9 zie Johannes 12,15) zijn.

4.4.1. Van Judea naar Galilea: Samaria (Johannes 4,3-43)

In 4,3 verlaat Jezus Judea. Hij gaat naar Galilea, steekt over door Samaria. Daar is Sychar - ook een plaats die alleen in dit verhaal bestaat. Sychar wordt gedefiniëerd als het land dat Jacob aan Jozef gaf[71].

Ten overstaan van Nathanael noemde Philippus Degene over Wie Mozes geschreven heeft in de Tora en de Nebiïem: Jezus de zoon van Jozef uit Nazareth (1,45). In Johannes 4 blijkt de naam Jozef onder het patronaat van Jacob te staan. Hij is degene die land aan Jozef geeft. In 6,42 zullen de horende Joden[72] deze naam en rol (Jozef, zoon) aanvoeren om Jezus terug te wijzen[73]. Op beide plaatsen heet het Jezus,de zoon van Jozef. Nergens wordt Jozef de "vader van Jezus" genoemd. Want dát vaderschap wordt in het evangelie naar Johannes toegeschreven aan Die Mij gezonden heeft[74].

Jacob geeft Jozef (4,5) een stuk land. Jozef neemt (19,38)[75] met Nicodemus[76] het lichaam. Onmiskenbaar is dit niet dezelfde Jozef. Maar wie zo peinst over Jozef mag niet proberen te ontkomen aan hetgeen en hoe geschreven staat. De namen brengen de verhalen met elkaar in verband.

In Sychar is de bron van Jacob[77]. Wat mag een lezer, gezien Genesis 29 verwachten wanneer Jacob een bron vindt?[78] Welke verwachting? Welk huwelijk? Bij de bron van Jacob ontwikkelt de tekst n.a.v. een uitdrukkelijk initiatief van Jezus een zonderling gesprek.

Johannes is de enige die Jacob naar voren haalt met zijn zoon Jozef. "Vader en Zoon" kan de samenhang van het Evangelie vertolken. Jacob zendt Jozef naar diens broers (Genesis 37,13). Geeft de vader een bron? Met die vraag kan Johannes 7,37 en 4,10 dichterbij komen.

De Samaritaanse heeft geen man[79]. Zij heeft profetisch gesproken, de eigenaardige trek welke Jerusalem soms gelijk maakt aan de volkeren. Zij brengt Jerusalem binnen in het gesprek. Eredienst, ware eredienst[80] in geest en waarheid. De Geest wijst vanaf het begin naar de verzoening tussen hemel en aarde, naar "Gods gelaat naar de aarde gekeerd en wat dan geschiedt" (vgl Ps 51,13[81]). De bruidegom, de man voor Israel en de volkeren. Kana wordt herschreven. De tekst zoekt naar de opstanding, speurt daarnaar door de duur van de tijd in de woestijn (vgl 5,5), zoekt het manna (6,32) van de vaderen. Samaria ligt tussen Jerusalem en Galilea. De dorst is het motief voor het verhaal over de vrouw en haar man (4,17), over de redding vanuit de Joden (4,22)[82].

Na het intermezzo in Samaria komt dan toch eindelijk de reis naar Galilea op gang. De tekst laat Jezus het motief voor Zijn reis erbij geven. Want Jezus had zelf getuigd dat een profeet in zijn eigen vaderstad niet geëerd is. (4,44) Deze relatie is typisch voor Johannes. Lukas beschrijft een afwijzing van Jezus in Nazareth (Lukas 4,24). Bij Johannes is daar geen sprake van[83]. De Galileërs ontvangen Jezus. Ze hebben gezien wat Jezus in Jerusalem tijdens het feest gedaan heeft. In het Johannes-evangelie is Jezus een Jood, een man uit Judea. Redding is uit de Joden (4,22).

4.4.2. Galilea (Johannes 4,43-54)

Als vanzelf komt Jezus uitgaande (4,43) naar Galilea, naar Kana van Galilea waar Hij water wijn had gemaakt, het begin en hoofd van de tekenen (2, 11). Straks zal de tekst noteren: Het tweede teken of teken wederom![84]

Kana en Kapernaum. Nu mag duidelijk worden hoe deze twee aan elkaar gewaagd zijn. De tekst geeft aan waarom de lezer bij ana d.m.v.  niet vele dagen (2,12) aan Kapernaüm moet denken. Zoals daar terstond daarna, Jerusalem bereikt werd, zo zal dit ook gebeuren in 5,1. Nu brengt het verhaal naar Kana omhoog wat er in Kapernaüm gaande is. Het enige wat Johannes in Kana over Kapernaüm vertelt is: iemand koninklijk van wie de zoon ziek is!'(4,46)[85]

Wederom is het tijdstip aangegeven Na twee dagen (4,43). Deze duur is in het direkt voorafgaande (4,40) ook genoemd. Dezelfde tijd treft de lezer ook aan in het verhaal in Bethanië (11,6). Dezelfde afstand kan men ook lezen tussen daar het voorbereidingsdag was en de eerste dag van de week (19,31-20,1).De terughoudendheid en schroom van na twee dagen is alleen verbroken in 2,1 en 2,19v., op de derde dag[86]. 

In Sychar (4,5) kwam de geest ter sprake (4,24v). De Geest wordt gegeven bij het is volbracht (19,30). Daar is (vgl 1,32) verwachting geïnvesteerd. De verwachting neemt de lezers opnieuw mee naar Kana. In Kana vraagt iemand die in Kapernaum thuis is: Daal af! Die iemand wordt genoemd: Iemand koninklijk[87]. Hij is er reeds. Hij vraagt Jezus af te dalen (4,47.49) en gaat zelf die weg (4,51). Dienaren komen hem tegemoet, zeggend dat zijn zoon leeft. Men kan lezen: het zevende uur[88]. (4,52) Vanuit Kana heeft het zijn beslag gekregen, gekomen uit Judea door Samaria naar Galilea. Galilea is het land van het hoofd van de tekenen en het teken wederom[89]. Twee steden ogen hier: Kana en Kapernaum. Zo is Hij gekomen[90]. De zoon leeft. Hij blijft in het huis van de vader (vgl 2,16;8,35;14,2). Dit is minstens leesbaar wanneer de Samaritanen belijden: Deze is de redder van de wereld (4,42).

Iemand koninklijk blijkt in de zoon vader te zijn. Hij heeft een heel huis(4,53).

4.5.1. Naar het Heiligdom (Johannes 5)

Zeker sinds Bultmann is het in kommentaren een tijdlang gebruik geweest, Johannes 6 voor Johannes 5 te lezen. Minstens drie feiten in de tekst kunnen duidelijk maken dat de traditionele volgorde de voorkeur geniet.

1, Na gaan (4,54) en afdalen (4,47.48.51) geeft de tekst nu opgaan naar. Literair gezien is dit een goede volgorde (vgl 2,12v). Opgaan naar sluit beter aan dan weggaan.

2. Na iemand koninklijk (4,46) geeft de tekst nu iemand mens (5,5). Aldus rijmen de verhalen op elkaar.

3 Kana, Kapernaüm, Jerusalem is voor Johannes een goede. Zie Johannes  2.

Wil de tekst de lezer(es) informeren aangaande de reizen of de historische en geografische bijzonderheden van "toentertijd", met onze vermeende historische oriëntatie? Dat lijkt onwaarschijnlijk. Aan de orde is: wat er aan de hand is, de geschiedenis van het woord (1,14) in de getuigenis van Johannes (vgl 20,31), een tekst.

Na het voorafgaande, meer precies na Kana-Kapernaum (2,12; 4, 46-54) vraagt de tekst weer aandacht voor Jerusalem (2,13; 5,1). Na dit (alles) (5,1) blijkt de stad meer te bevatten dan priesters en levieten die farizeeën zijn (1,19.24), méér ook dan een Heiligdom, door Iemand het Huis van de Vader genoemd – getuige een commentaar in de tekst, zichtbaar verteerd en afgebroken, maar ook overeenkomstig de Schriften en het Woord van Jezus opgewekt uit de doden(2,17.19.22). Jerusalem heeft bij Johannes ook plaats voor een vijver en iemand mens.

In Jerusalem blijkt meer te zijn. Een surplus, een incident voegt zich in. Een erbijkomende zaak gaat hoofdzaak worden. Of gaat het om de ‘hoofdzaak’? Naar aanleiding van het komende verhaal zal het besluit vallen, Hem te doden. Jezus gaat op naar Jerusalem voor een feest der Joden[91]. Het feest en deze plaats horen bijeen, blijkbaar.

Jerusalem in het Vierde Evangelie is niet het Jerusalem dat archeologen aan het stof der eeuwen weten te ontfutselen. Johannes schrijft zijn Jerusalem zelf uit. Jezus komt er in 5,1 voor de tweede keer. De stad geeft ook plaats aan een vijver met de naam[92] Bethchesed, Huize Genegenheid. Vijf zuilen bloeien er. De plaats is gevuld met kommer en kwel. Wie er ligt kan niet staan, gaan of zien. De mensen liggen er, bij de vijver verdroogd, los van de wijnstok[93].

Het beeld komt dichterbij. Lezers zien minder hoeveelheid. Men ziet "iemand mens!' Zijn kwaal duurt gezien Deuteronomium 2,14 zolang de tocht door de woestijn duurt[94]. In 5,6 ziet Jezus hem ook.

Jezus weet[95] van de lange tijd. De man kan niet bij het water van dit Evangelie komen. Hij heeft het probleem van God: anderen zijn hem steeds voor. Zelf kan hij geen been op de grond krijgen. Hij heeft niet een mens[96]. Hoe wordt hij dan        toch gevonden? Door een toezegging, een woord(5,6).

De tijd wordt aangegeven. Even nog hoort men een echo van dát uur, het zevende uur  (4,52). Nu is het de zevende dag, de dag van Gods Koningschap[97]. Weet Jezus dan niet dat men op deze dag bepaalde dingen niet doet? Wie zal het zeggen? Klaarblijkelijk weet Hij wel, dat men op die dag

iets doen moet.

Deze mens heeft niet een mens. Het klinkt als een oud verhaal. Het is niet goed voor de mens alleen te zijn! De Sjabbath richt alle aandacht op de Tora, adel die verplicht.

De Joden zullen straks zeggen: Het is Sjabbath en het is je niet toegestaan je bed te dragen (5,10). Wie is de mens ... ? Hij weet het niet. De stilte vertolkt hoe deze mens verlamd is en niemand heeft, naamloos is. Hij zal opnieuw gevonden worden. Hij zal opnieuw moeten horen, welke naam zijn geschiedenis zo ver gebracht heeft, dat dreigende wolken samentrekken rond zijn hoofd, dat hém vragen worden gesteld waar hij nog niet[98] opgekomen is. Wie is die mens?(vgl 19,5. Zie ook 1,52 na 1,50).

Jezus vindt hem niet "zo maar ergens". De plaats is bepaald, is eerder reeds verhaalsgewijze aangereikt: In het Heiligdom. Nu blijkt dat Jezus de mens gezond gemaakt heeft – om hem de weg naar het Heiligdom vrij te maken. Nu weet[99] de mens dat Jezus hem gezond heeft gemaakt. Hij bericht het de Joden[100].  De lezer weet nu, welke naam de geschiedenis van de mens draagt.

Het gezond maken van de mens op Sjabbat[101],  het op deze wijze hoog houden van Gods koningschap wordt de mens in het verhaal niet in dank afgenomen. Omwille van dit achtervolgen Hem de Joden, de Zijnen. Deze daad heeft de tekst als woord verstaan. Jezus geeft een antwoord. Mijn Vader werkt tot nu toe. Ook Ik werk. (5,17)

Het zoeken te doden is snel geformuleerd. Geen onderzoek. Geen enkele behoefte om te kennen of te zien blijkt. Nicodemus zal daar in 7,51 op terug komen.

Achtervolgen wordt zoeken te doden. Niet alleen omdat Hij de Sjabbath had losgemaakt, maar ook omdat Hij God Zijn eigen Vader noemde, zichzelf gelijk makend aan God (5,18), door werk te doen als God[102]. De dreiging van de dood reikt een verhaal aan over de Vader en de Zoon, het geheim van het Evangelie. En nu is het dat de doden de stem van de Zoon horen en de horenden zullen leveri (5,25) De Schrift is er getuige[103] van; Jezus is de exegeet (1,18).

4.5.2. Galilea (Johannes 6,1-7,9)

Als jullie de Schriften van hem (Mozes) niet vertrouwt, hoe zullen jullie mijn woorden vertrouwen geven. Na deze uitspraak verandert het decor. Het geruis blijft in het Heiligdom hangen, zal daar nog van zich doen spreken. Als ware er alleen maar de afstand van het weggaan (6,1) zo is Jezus naar de overzijde van de zee van Galilea bij Tiberias gegaan. Deze plaats staat tegenover Jerusalem áls de overzijde van de Jordaan(1,29). Weer is het Pasen. Jezus toetst Philippus, brengt hem tot klinken.

Hoort Philippus dat zijn eigen woorden aan de orde zijn? In 1,45 heeft hij Nathanael gevonden met de woorden: Over wie Mozes geschreven heeft in de Torah en de Nebiïm".Want dft lijkt de sleutel voor de overgang van Johannes 5 naar Johannes 6. Wat laat de volgeling van 1,43 horen nu Jezus hem toetst? Wat doet (6,6) Philippus? Hij draagt bezorgdheid aan om een bete broods. Eén van de leerlingen, Andreas de broer van Petrus (zie 6,68 en Jo 13), met funktie en verband bekleed, brengt een kind[104]. Vijf gerstebroden[105] en twee vissen[106].

Philippus en Andreas zijn voldoende voor het woord van Jezus: Doet de mensen zitten. Jezus dankt en geeft geheel en al[107]. De overgebleven stukken worden naar Zijn woord bijeengebracht. Het volk maakt Hem tot profeet, tot "broodkoning"[108] die hen goed past om hun spel met Hem te spelen. Jezus ontwijkt dit aanbod, wil geen "gouden kalf" worden. Hij zal uitwijken, alleen, de berg op[109].

Het wordt reeds laat (vgl 20,19). Kapernaüm heet de plaats[110] 110 van de zee in Johannes 6. Reeds is het donker – de plaats van het licht (1,5). Een grote wind, geest[111] en wekt de zee geheel en al op. Zal hij zijn prooi prijs geven? Is er partnerschap tussen hemel en aarde? Gaat het beginnen? Zal God Zijn Woord geven?(vgl Gen 1,1-3)

De menigte konstateert een gemis, verhuist scheepsgewijs naar de overzijde van de zee. Ze komen naar Kapernaüm van de zieke (zoon) ten dode toe (4,46-54). Ze zoeken in Kapernaüm (vgl 7,11) naar Jezus en vinden Hem over de zee.  Jezus relativeert hun teken (6,26), het eten van de broden en het verzadigd zijn. Zoekt het voedsel dat blijft tot eeuwig leven en dat de Zoon van de Mens jullie geeft (6,27). Zij vragen: Wat moeten we doen opdat wij werken de werken Gods? En Jezus: Dit is het werk Gods, dat jullie horen naar Hem die Hij gezonden heeft (6,29). Weer vraagt men een teken. Jezus wijst naar het manna van de vaderen[112]. Niet Mozes, maar Mijn Vader geeft het hemelse brood. Want Brood van de Heer is neerdalende uit de hemelen, leven gevend aan de wereld. Het brood van eeuwig leven. Wie dit brood eet zal leven naar de eeuw.

Jezus zegt dit alles, lerend in de synagoge van Kapernaum (6, 59). Dat huis gaat gevuld worden met bitterheid, ruzie (6,52) en gemor (6,41.61). Even vindt men – veelbetekenend – niet dat zo vaak misbruikte woord van Johannes, de Joden. Zij maken plaats voor de leerlingen en de twaalf. Klaarblijkelijk waren er geen anderen. Deel 2 geeft een beschrijving van de betrefferide pericoop.

Hoe verschillend in reacties ook, Jerusalem en Galilea stemmen met elkaar overeen: Jezus vindt in J Johannes 5 en 6 nauwelijks of geen gehoor. De mens wordt in 5,9 gezond. Hij neemt zijn bed en wandelt rond. In antwoord daarop gaat men Jezus zoeken. Hij heeft een mens gezond gemaakt. In 6,12 worden zij verzadigd. Daarna zullen ze komen en Hem trachten te grijpen of Hem tot hun koning te maken. In Galilea is Zijn Woord hard genoemd (6.60). In Jerusalem is het een grote vraag of Mozes er vertrouwen vindt. Als jullie de Schriften van hem niet vertrouwt, hoe zullen jullie mijn woorden vertrouwen!(5,47)

Alles wat tot nu toe verteld is heeft de hoogte van Jerusalem na Kana nog niet bereikt. Buiten de kring van de leerlingen is de ijver[113] welke zij (zich de Schriften herinnerend) zagen niet meer herkend. Jerusalem en Galilea zullen de graankorrel niet beletten in zijn val. De Schrift en het woord van Jezus zijn nog niet als herinnering van de leerlingen bijeen gebracht, vinden nog geen vertrouwen. Zo begint Johannes 7, nog steeds in Galilea. Judea is een dreigend gebied. De ene te midden van de broers (Genesis 37; Johannes 7,3) is geen pastorale voor wie van verhalen weet. Zij gaan op naar het feest. Hij gaat op – blijken zal – naar het Heiligdom, naar het Huis van de Vader (2,16), met de innigheid en toewijding welke wie de tekst volgt kan vermoeden. Want Jezus is geheel en al verhouding tot de Vader, gezonden door de Vader, bedacht op wat Hij doet. In 7,3-8 leidt dit tot een beeslissend verschil. Zichtbaar zal worden waar de schoen wringt[114]. Wiens oren niet staan in de richting van de Schrift, naar de pagina vanwaar het woord weerklinkt en weerklank vindt, zo iemand kan geen oren en ogen hebben voor de bruidegom[115]. Zie boven.

4.5.3. Het Heiligdom (Johannes 7,10-10,39)

De beslissing gaat vallen. Uitspraken en vragen op de vloer van het Heiligdom zijn niet niets. Jerusalem, meer toegespitst het Heiligdom, is de achtergrond voor de verhalen van Johannes 7-10. Alleen de tijd verandert: van Loofhuttenfeest tot het Vernieuwingsfeest[116]. In deel 5 komen de feesten aan de orde. Nu is het voldoende te noteren dat zij Hem zoeken. Maar Hij ging weg uit hun hand (10,39 vgl Gen 39).

4.5.4. Bethanië, Judea (Efraïm), Jerusalem (Johannes 10,40-12,11)

Na het verhaal op de hoogte van het Heiligdom komt de Jordaan terug, de plaats waar Jerusalem met vragen komt (1,19). Het enige teken van Johannes is dit: alles wat hij omtrent Deze (10,41) gezegd heeft is betrouwbaar gebleken. Daar, bij de Jordaan is gehoor voor hem[117]. Bethanië komt terug in de tekst[118]. Wie in 10,41 en 11,1 leest over de Jordaan en Bethanië, waant zich terug in 1,28. Het zal nu gaan over Lazarus/Eleazar, God is kracht. Is Jerusalem niet degene wiens kracht God is? De naam Lazarus/Eleazar is door Jozua 24, 32v gebonden aan Jezus/Jozua.

Iemand is ziek, Lazarus uit Bethanië, het dorp van Martha en Maria haar zus. In 12,1 noemt de tekst de namen Bethanië en Lazarus nog eens. Martha dient. Maria zalft Jezus’voeten. Het huis raakt vervuld met de geur. Juda(s) rekent (12,4).

Als verhaal bij het graf van Lazarus is klinkt niet: "Lazarus leeft," maar: Hij heeft Lazarus opgewekt uit de doden. Overpriesters besluiten ook Lazarus te doden. Door Lazarus immers horen velen op naar Jezus (12,56). Veel volk is er de volgende dag: naar het feest. Jezus gaat naar Jerusalem. Zij gaan uit naar een ontmoeting met Hem.

In hun mond vindt Psalm 118,25 een weg. Jezus roept met de woorden van Zecharjah 9,9. De meisjesnaam Sion kan Jerusalem doen denken aan o.a. Sara's onvruchtbaarheid. De dag van Abraham (vgl 8,56) gaat komen. Hij heeft die dag gezien en zich verheugd. Hij ziet zijn voor-waarde. Hellenen die opgaan naar het Heiligdom roepen de parabel over de vallende graankorrel in de tekst te voorschijn. In de dreiging zal er vrucht zijn.

Bethanië van 11,1 en 12,1 wordt in de tekst bereikt vanuit Jerusalem (Jo 7-10). De weg naar Bethanië voert naar Judea. Laten we naar Judea gaan(11,1); Lazarus is gestorven (11,14); Laten wij naar hem gaan.

Thomas, wiens naam tweelingschap[119] spelt, broederschap oproept, zegt tot de andere leerlingen: Laten ook wij gaan om te sterven met Hem (11,16). Wolken trekken samen, maar de tekst geeft: opwekken, opwekken (11,23.24). Horen naar Mij, dit geloven!

De tekst noemt Martha's naam niet maar wel laat hij ons lezen wat zij hoort en gelooft: Dat Jij bent de Christus, de Zoon van God, de naar de wereld komende (11,27). Wat dit alles betekent, welke uitwerking nu mogelijk geworden is, het zal moeten blijken. Het zal van zich doen spreken, tekst worden.

Ruimte is vrij gemaakt voor de plaats waar Martha Jezus tegen kwam. De Joden die bij haar zijn gaan met Maria mee. Zij verkeren uitdrukkelijk in de mening dat zij naar het graf gaat om daar te huilen. Maria gaat echter naar Jezus. Haar klagen en het klagen van degenen die met haar zijn, ontsteekt Jezus in woede. Hij is zeer dooreengeschud. Die woede brengt Hem bij het graf (11,33.38).

Voor het eerst brengt het Johannes-evangelie zijn lezers voor een graf bijeen. Op een wonderlijke wijze gaat de tekst met dit graf om!

Met grote stem (11,43) schreeuwt[120] Jezus Lazarus eruit. (Aan de stem zouden de schapen de herder kennen - 8,3-5.16.27. Zo horen de doden de stem van de Zoon van God - 5,25.28.) Wat bij het graf van Lazarus gebeurt noemt de tekst niet een “teker". Het is een daad. De daad overtuigt blijkbaar. Velen krijgen nu vertrouwen in Jezus (11,45). Dit graf wordt een geboorteplaats van vertrouwen![121]. Sommigen gaan naar de Farizeeën (11,46). Het gevaar van Rome zou loeren. Beter één dan het hele volk (11,50). Kajafas spreekt als profeet. Aan zijn woorden voegt de tekst toe: Niet alleen voor de volkeren, maar ook voor de verstrooide kinderen Gods (10,12), omwille van hen die als schapen zonder herder zijn, om hen samen te voeren tot één[122].

Tot nu toe is in het vierde evangelie alleen in citaten en verwijzingen de woestijn aanwezig gebracht[123]. In 11,54 is Jezus expressis verbis zo ver. De woestijn wordt de plaats van Zijn verstek. Pasen is dichtbij - voor de derde keer. Velen gaan naar Jerusalem. Het Heiligdom is de plaats waar men Hem zoekt. Wat dunkt jullie, zou Hij niet naar het feest komen? Jezus is intussen dicht bij de woestijn gekomen, naar een stad die Ephraïm genoemd wordt[124]. De boog wordt gespannen (vgl Zecharjah 9,13). Een afstand zal overbrugd worden.

Ephraïm geeft de tekst wanneer besloten is Hem te doden (11, 53). Vlucht Jezus dan naar een plaats dicht bij de woestijn? De tekst suggereert dit op geen enkele wijze. Afgezien van wat n.a.v. Ephraïm literarisch ... verständlich geweest zou zijn, afgezien ook van de “verplichting" welke de evangelist "zou voelen" t.a.v. de historische Gegebenheiten[125], het kan zinvol zijn, te lezen wat de tekst te lezen geeft. Jezus verbleef er te midden van de leerlingen (11,54). Er staat niet:Zijn leerlingen" maar de leerlingen – een binnen Johannes uitzonderlijke formule[126]. Op dezelfde wijze staat het ook geschreven na het gesprek met de Samaritaanse vrouw (4,31) en in 11,7.8.12.54. Wanneer de vrouw weggegaan is zeggen de leerlingen: Rabbi, eet. Na de geschiedenis bij de bron van vader Jacob noemen zij Hem rabb". Dan is er blijkbaar het vreemde. De leerlingen zeggen tegen elkaar: Toch niet heeft iemand Hem te eten gebracht! (4,33). De vraag is de vrucht van Jezus' spreken. Wat heeft Hij gezegd? Ik heb een spijs te eten welke jullie niet kennen(4,32). Zij begrijpen er niets van. Zij zijn leerlingen als waren zij niet van Hem.. Dezelfde "afwezigheid" is ook te lezen in: "Maar er was iemand ziek"(11,1). De leerlingen willen er Jezus weerhouden, naar Judea te gaan[127]. De naam Judea komt niet over hun lippen. Wanneer Jezus dan toch gaat omdat Lazarus slaapt, geven de leerlingen als wijsheid prijs: Als hij slaapt dan zal hij ook gered worden. Dat zal hij ook, maar anders. De leerlingen staan buiten hetgeen gaande is. Wanneer dan blijkt dat Lazarus gestorven is wil Thomas[128] meegaan om met Hem te sterven[129]. Hij te midden van de leerlingen – zoals  de Getuigenis-tent t.m.v. het volk in de woestijn.

De naam Ephraïm is volop uitgezaaid in de kontekst waar Mozes en de Profeten bekend voorondersteld worden. Jozef brengt de naam Ephraïm als eerste in, want God heeft mij vruchtbaar gemaakt in het land van mijn ellende. (Johannes kan die plaats bij de woestijn niet Manasse noemen: God heeft mij doen vergeten al mijn moeite en het huis van mijn vader – Genesis 41,51v.) De zegen van vader Jacob maakt Ephraïm, al is hij de jongste en al gaat Jozefs voorkeur naar de oudste uit, tot de eerste (Gen 48,14). Hosjea de zoon van Nun, is uit de stam van Ephraïm (Numeri 13,8)[130]. Dan is het Pasen. Zie verder deel 5.2.3.

4.5.5. Jerusalem ín (Johannes 10,12vv)

Maria geeft aan Bethanië de allure welke Bethlehem heeft bij Matteüs en Lucas. Sinds de dagen van David bestaat olie voor de zalving.

Jezus gaat niet met zoveel woorden uit Ephraïm weg. Het beeld Hij te midden van de leerlingen wordt niet afgebroken, blijft hangen[131]. De geschiedenis van het heiligdom gaat beschreven worden (vgl Johannes 2,13-3,36; vgl Exodus 19-40). In 12,1 gaat Jezus naar Bethanië – een plaats om te beginnen, vgl 11,1; 1,28). Vanuit Bethanië voor de weg omhoog, naar Jerusalem[132].  De graankorrel valt in het land (12,24 vgl Genesis 9,20;26,12). De slang in de woestijn gaat verhoogd worden (12,32.34; 3,14). We gaan naar de stad waar Nicodemus thuis is. Over duisternis en licht (12,35-36). Jesaja wordt sprekend opgevoerd en te verstaan gegeven (6,10 vgl Jesaja 53,1).

Ofschoon velen uit de leidenden oren hebben naar Jezus, zij bereiken niet de hoogte van Johannes. De geschiedenis van de kerk in kort bestek. Zij/wij belijden niet maar ontkennen (12,42 tegenover 1,20). Ze/we willen niet uit de samenleving buitengesloten worden (vgl 9,22). De tekst legt uit: Want zij hielden meer van het gewicht[133] van de kant van de mensen dan van het gewicht van de kant van God(12,43).

Aldus is 5,41-44 gehoord en evenzo 7,18. Ingaande in Jerusalem mag de toehoorder van dit verhaal geen woord missen en niets vergeten. Wanneer de dienst van de tafel gaat beginnen ligt Johannes 1-12 open. Jezus wordt de exegeet Gods (1,18). Alles wordt tot voltooiïng gebracht op de plaats die als midden gemarkeerd wordt (19,18; 20,20.26 Johannes heeft dit vanaf het begin uit gezet, sinds 1,26) en waar het Woord geschiedt als Vlees en Hij de Geest geeft (19,30; 20,22 vgl 6,63). Jezus gaat Jerusalem binnen, is in het Zijne gekomen. De Zijnen ontvangen Hem niet, geven niet thuis.

In het Evangelie van Johannes kan men lezen waar Hij (ver-)blijft (1,38). Het is de getuigenis, gedragen door de vragen die alleen vanuit Jerusalem in het verhaal gesteld kunnen worden. Wie de tekst leest of hoort, weet wat hij of zij te vragen heeft, wordt aldus tot bewoner van Jerusalem gemaakt, raakt betrokken bij hetgeen daar geschiedt getuige dit verhaal.

Het evangelie is de plaats. De tekst is de leerling die als getuigenis blijft[134]. Nathanael in 21,2 roept Kana, roept Galilea terug. Vanaf Johannes 2 is Jezus daar als geroepene gekomen. Daar is de bruiloft, het hoofd van de tekenen. Dank Zijn interventie kan het feest beginnen (1,1; 2,11).[135]

4.6. Samenvatting

De plaatsnamen in het Johannes-evangelie zijn de kortst mogelijke samenvatting voor de verhalen die er gesitueerd zijn. Die verhalen vormende contextvoor Johannes 7. Het kost tijd er een beetje rond te kijken. Zoals bij iedere plaats die de moeite van een bezoek loont. Je moeter vaker komen. Niet een landkaart of een succesvolle archeologische expeditie geeft de feiten, maar de tekst. De tekst geeft de informatie en de leesaanwijzingen die men nodig heeft. Hij voert het woord en is een toegang voor wie naar binnen wil. De tekst is geen middel maar doel. Als zodanig is de tekst aan onze greep onttrokken, heilig.