2. Afbakening en samenhang.
demarcation and structure

2.1 Afbakening
- demarcation

Could John 7,1 be a good starter for the reading of a story? We see elements of place (Gallilee, Jerusalem) and time (“the feast of Tabernacles”, the middle of the feast, the last, the great day).
Or would 6,60 create a better ouverture for the reading of John 7?

 

Johannes 7 lezen betekent dat er direct al een probleem is. Want waar begint Johannes 7? Er is de bekende traditionele indeling, maar op geen enkele wijze staat vast dat de gebruikelijke indeling in hoofdstukken de beste is. Is er een reden om in 7,1 een verhaal te laten beginnen? Wat maakt het aannemelijk dat de plaats in de tekst die nu bekend staat onder de naam Johannes 7,1 de plaats is, waar zoiets als “een nieuw hoofdstuk” begint?

 

Het begin van de pericoop hoeft geen groot probleem zijn. Johannes 7,1 dient zich expressis verbis als een nieuw begin aan. De tekst neemt woordelijk afstand van het voorafgaande (na dit alles) om een nieuw begin mogelijk te maken.

 

En na dit (alles) wandelde Jezus in Galilea rond.

 

Deze regel kan in­derdaad een nieuw begin zijn. Galilea, in 7,1 genoemd, keert vervolgens in de tekst terug in 7,52. Een hele pericoop zou daarmee afgerond kunnen zijn, een inclusio.

Galilea keert in de tekst ook terug in 7,9.

 

Het fragment Johannes 7,1-9 kan een eenheid vormen die  op haar beurt samenspant met of tegen 7,52. Toch bevredigt deze suggestie niet. Hij is niet gangbaar. En er is meer.

 

Johannes 7,1-9, zo suggereert de tekst, onmiskenbaar in Galilea. Daartegenover speelt 7,52 zich af in Jerusalem. In 7,52 zijn sprekers aan het woord. Zij willen iets beweren en wijzen daarom naar Galilea. Galilea, blijken zij te zeggen, “biedt profetisch gesproken geen perspectief”. En er is nog een moeilijkheid.

 

Bij een duidelijke afbakening van 7,1-9 in verband met 7,52 is het de vraag, welke samenhang er in 7,10-52 aan te wijzen is. Tekst­materiaal en thematische motieven bieden geen handreikingen om 7,10-52 als een eenheid zien. Er is geen aanleiding in het benoemen van de plaats of de tijd, de lezing in 7,52 te beëindigen. Er zijn geen duidelijk als signaal fungerende weerkerende woorden. Waarom valt Johannes 8 dan buiten het bestek van een geheel, zou het geen samenvattend verhaal kunnen zijn ter afronding van hetgeen Johannes 7 biedt?[1]

 

 

Het gangbare einde van Johannes 7 wekt onmiskenbaar de indruk iets af willen te sluiten. Binnen de tekst is een probleem gerezen. Dat probleem wordt tot helderheid geforceerd. Volkomen onverwacht dient zich daarop een in het Johannes-evangelie bekende gestalte aan. Zijn “verleden in het Evangelie” wordt erbij gehaald. De tekst nodigt de lezer uit zich te herinneren.

 

Sprak Nicodemus tot hen, de komende tot hem eerder (7,50).

 

De tekst had zonder meer direct kunnen aangeven, wat Nicodemus te melden heeft. Dat gebeurt niet. Nicodemus krijgt in de tekst vooreerst recht van spreken.

Johannes (7,50) noemt Nicodemus als Zijnde één uit.[2] Deze toevoeging in 7,50 is niet noodzakelijk. Reeds in 3,1 is Nicodemus espliciet  als Farizeeër, beschreven. De overbodige toevoeging zijnde één uit hen wint daardoor aan positie. Een en ander krijgt een eigen licht wanneer de lezer(es) zich realiseert, dat 6,71 op dezelfde wijze over Juda(s)[3] geschreven heeft, zijnde één uit de twaalf. Ook dit kan een inclusio aannemelijker maken. 

De formule zijnde een uit treft men verder niet aan bij Johannes.

 

Begin en einde van de pericoop beginnen aan waarschijnlijkheid te winnen. De vraag blijft: hoe dit begin en einde van Johannes 7 tegelijk princiep van afbakening en samenhang van de tekst zijn?

 

 

Het einde van Johannes 7 biedt nog een principieel, materieel en thematisch element. Nicodemus verzet zich tegen de in de tekst geforceerde duidelijkheid van de Farizeeën. Zij beroepen zich op onze Tora. Zij verschaffen zich duidelijkheid ten koste van het volk[4]. Zij vervloeken het volk. Het zou de Tora niet kennen. Daarna is het de beurt aan Nicodemus. Ook hij legt onze Tora op tafel.

Precies het woord oordelen speelt in 7,24 een hoofdrol.

In 7,24 is Je­zus aan het woord. Hij houdt een pleidooi van één regel. Aan de orde is het rechtvaardige oor­deel. Voor het algemene verstaan lijkt het niet bezwaarlijk dat een oordeel rechtvaardig moet zijn. De betekenis daarvan lijkt logisch. Maar welke een lezer die niet enigermate vertrouwd is met de joodse traditie ook gebruikt, wij komen niet op de eigen bijbelse betekenis van het woord rechtvaardig.

 

Is er bijbels gesproken een norm voor “een oordeel”?

Rechtvaardig is het oordeel wanneer het is overeenkomstig de Tora.

 

Drie keer weet 7,24 te spreken over oordelen/oordeel. Van 7,24 tot 7, 51/52 probeert een argumentatie in de tekst tot een waardering, een oordeel te komen. Tekstmate­riaal en thematiek kunnen van 7,24 tot 51/52 een eenheid zichtbaar maken.

 

De openingsregels van Johannes 7 laten dezelfde drievoudige herhaling zien. Judea/Judeeërs staan in de tekst dicht bij elkaar[5]. Vanaf 7,3 ziet men drie keer Zijn broers in de tekst verschijnen. Drie keer noemt de tekst ook het feest. Deze herhaling in drievoud mag eventueel een toeval genoemd worden. Zij is ook een feit.

Woorden keren weer. Ze worden vaak twee keer genoemd. Maar vanaf 7,1 keren woorden ook opvallend vaak drie keer terug. Is hier een systeem aan het werk zijn?

 

Das Evangelium des Johannes van R. Bultmann is zeer bepalend geweest voor de geschiedenis van de exegese van het Johannes-evangelie na 1941. Bultmann brengt, zoals bekend, nogal wat veranderingen aan in de tekst.

Johannes 7,1 handhaaft Bultmann als een begin in de tekst. Vanwege de door hem voorgestane verandering van de volgorde van Johannes 5 en 6 wordt 7,1 meer als begin benadrukt[6].

 

Johannes 7,1 is evenals Johannes 6 gesitueerd in Galilea. Studies over Johannes 6-7 ontbreken niet. In de bestaande literatuur is geen tendens te vinden, het einde van Johannes 6 bij Johannes7 te trekken, of de eerste regels van Johannes 7 bij het voorafgaande hoofdstuk. D.M. Smith[7] noteert, dat 6,59 het voorafgaande afsluit. Hij is evenwel van mening dat 6,62 en 65 zeer wel verwijzen naar 6,27-51[8]. Smith wil niet beweren alle problemen van Johannes 6 opgelost te hebben. Hij is evenwel van mening dat Bultmanns herschikking van de tekst minstens even grote (zo niet grotere) problemen schept dan oplost. Smith wil de tekst handhaven zoals die er ligt[9].

 

Bultmann heeft Johannes 7 ook grondig herschikt. Smith vraagt daarbij evenwel, of voldoende bewezen is, dat de tegenwoordige volgorde[10] onmogelijk is. Smith acht de gewone volgorde van de tekst quite intelligible. Naar zijn mening is Bultmanns reconstructie niet nodig[11]. Ook C.K. Barrett is niet voor een herschikking van de tekst. Such a rearrangement seems justifiable only if the material is unintelligible as it stands[12].

Volgens meerdere auteurs is het niet onverantwoord, uit te gaan van de traditionele volgorde. Johannes 7 volgt op Johannes 6 zoals de tekst gangbaar gelezen wordt. Dit betekent wel, dat de positie van Johannes 7, 1 als begin van iets nieuws opnieuw bespreekbaar is.

 

Waar kan een coherent verhaal over Johannes  7 beginnen? Is 7,1 het bes­te begin?

 

Het naar elkaar optrekken van de verzen 7,1 en 9 is in het bovenstaande reeds aangegeven. Daaropvolgend zou Johannes 7,10 een begin kunnen zijn. De tekst biedt onmiskenbaar een voortzetting aan van de problematiek die het voorafgaande in beweging houdt. De wegen gaan hier, ondanks het verbergen van het tegendeel, uiteen.

 

Het uiteengaan, eerder aangegeven in het voorafgaande, wordt manifest.

Geografisch lijkt het er op, dat Jezus en Zijn broers dezelfde weg gaan. De broers gaan op naar het feest. Ook hij gaat op. De tekst herhaalt de beweging evenwel niet in de eerder aangegeven woorden. De eindterm wordt niet meer genoemd. Jezus gaat niet ... maar ... De eindterm bij het opgaan (naar het feest), expliciet aangegeven bij de broers, wordt niet genoemd bij het opgaan van Jezus.

In Johannes 7,14 wordt weer geschreven dat Jezus opgaat. Nu wordt wel de eindterm van zijn opgaan genoemd. Het doel van Zijn opgaan is: het Heiligdom.

 

 

Een nieuwe markering van de tijd en daarmee een nieuwe episode begint ook in 7,14. Johannes 7,2 spreekt over de nabijheid van het Loofhuttenfeest[13]. In 7,14 klinkt het midden van het feest. In 7,37 breekt de laatste ... dag van het feest aan. Het begin van het feest is niet duidelijk aangegeven, wel de nabijheid en het feit van het feest. Omwille van dit feit veronderstelt de literatuur rond het begin van Johannes 7 een nieuw begin.

De genoemde elementen uit de duur van het feest zou Johannes 7 in drie delen kunnen verdelen[14]. Die drie delen zijn: het feest (2-13), het midden van het feest (14-­36) en de laatste dag (37-52). Twee vragen blijven daardoor over. Is Johannes 7,2 een goed begin? Is 7,52 de afsluiting van de pericoop?

 

Johannes 7,2 kan niet het rechte begin van een tekst zijn. De tekst is hier uitgeschreven in een (minstens voorzichtige) oppositie. Maar nabij is… De aangereikte woorden reageren op of staan tegenover. Er is een afstand tot 7,1, een insparing.

In 7,1

 

wandelt Je­zus in Galilea rond, want Hij wil niet in Judea rondwandelen. De mensen van Judea zoeken Hem te doden - maar nabij is het feest ...

 

Het nabij zijnde feest is het Loofhuttenfeest. Dit feest begint in de tekst met een terstond alle aandacht vragend gesprek tussen Jezus en Zijn broers. Het initiatief tot dit gesprek ligt bij de genoemde broers[15] in 7,3. Hun opmerkingen sluiten direct aan op de vermelding van het feest. Hun opvattingen en de gelegenheid die het feest biedt, sluiten volgens “zijn broers” nauw op elkaar aan. Optrekkend naar het feest verdwijnen de broers uit de tekst. Het relatiewoord broers zal Johannes pas weer vermelden in 20,17[16].
Wil Johannes met het woord broers iets vermelden over de genealogie waarin Jezus blijkbaar thuis hoort en een complicatie die dit met zich meebrengt, of is er een andere toedracht mogelijk? Bijvoorbeeld: roept het Loofhuttenfeest als vanzelf de broederschap, de nabijheid van broers te voorschijn.

De grens tussen wat men aanduidt als Johannes 6,71 en 7,1 is blijkbaar niet absoluut. Op zoek naar een begin voor het verhaal mag men ook over 7,1 heen naar het voorafgaande kijken. Minstens twee zaken vragen dan aandacht.

 

Na dit (alles)/ ταυτα blijkt te kunnen refereren naar dit (alles) in de synagoge van Kapernaum in 6,59. De naam broers kan daardoor een plaats krijgen in een reeks. We lezen dan opeenvolgend over de leerlingen (v. 60), de twaalf (v.67) en zijn broers (7,1).

Na Jezus leren in de synagoge van Kapernaum geeft de tekst drie stemmen het woord. De eerste stem is voor zijn leer­lingen (6,60.61.66). Zij komen met een bijna impulsieve reactie. Daarop stemmen de twaalf (6,67.70.71) af. Zij suggereren solidariteit maar de door Petrus betuigde aanhankelijkheid kent een merkwaardig voorbehoud. Hij geeft als toevoeging: ”naar wie?”  Zijn broers (7,3.5.10) komen dan met een opmerkelijke solidariteit. Met het oog op de nabijheid van het feest komen zij  met hun optie voor Jerusalem. Zij hebben daar een hun moverende reden voor.

 

De naam van het feest geeft in 7,2 een verandering van tijd. Maar de plaats blijft Galilea. De namen van de afzonderlijke groepen (leerlingen, twaalf, broers) noemt de tekst drie keer. De drievoudige herhaling speelt ook na 7,24 een rol: vanwaar (27 bis.28), deze/hij (26 ter), Hij is/Ik ben (28 bis. 29), grijpen (30.32.44).  Deze telkens drie keer terug kerende woorden krijgen in deze studie de naam keerwoorden.

 

De tekst van Johannes 7 heeft door de zich telkens drie keer presenterende keerwoorden, woorden die telkens drie keer terug weerkeren, een eigen geleding. Deze structurering van de tekst in gedeelten door middel van drie maal terugkerende keerwoorden verdeelt de tekst in delen van ongelijke lengte. Dat kan een bezwaar zijn, onregelmatig blijken. De kwantificeerbaarheid van de woorden zou dan als een redelijk criterium gehanteerd worden. Een andere vraag zou zijn: is de door middel van de zogenoemde keerwoorden gevonden geleding een literaire structuur en vindt deze structuur thematisch ondersteuning in hetgeen de tekst ter lezing aan­biedt.

 

De structurering van Johannes 7 aan de hand van de keerwoorden zal alle aandacht vestigen op de bondige precisie en daarmee samenhangende exactheid en kracht waarin het spreken van Johannes 7,24 – een binnen de traditie van het lezen van Johannes nauwelijks opgemerkte zin – tot uitdrukking komt.

 

Oordeelt niet op zicht maar oordeelt het rechtvaardige oordeel (7,24)

 

Johannes 7,24 zondert zich af, is een regel apart, maakt zich door de eenvoud van zijn beperking tot een kleinood binnen de tekst. Johannes 7,24 onderstreept op voorhand het belang van Nicodemus in 7,51 aan het einde van het verhaal in te brengen heeft. Nico­demus is niet slechts een toevallige voorbijganger die pleit voor een zorgvuldige juridische procedure in de kwestie Jezus[17]. Nicodemus blijkt naadloos aan te sluiten bij wat Jezus in 7,24, tijden het midden van het feest zegt als afsluiting van de tekst van 7,16b-24. Nicodemus onderstreept door zijn oordeel de kwestie van wat rechtvaardig is.

 

 

Johannes 7,24 is niet enkel een slotzin in een betoog[18] is maar onderstreept nogmaals het belang aan van de Tora voor wat Jezus volgens Johannes doet. C.K. Barrett[19] onderkent niet het belang van 7,24 voor 7,51. Hij noteert zelfs, dat Nicodemus geen van de door Jezus op zijn eigen wijze ontwikkelde themata op­neemt[20]. M. de Jonge noemt Johannes 7,24 alleen in de aangave van een serie discussies tussen Jezus en de Joden in Jerusalem (:7, 16‑24, 28‑30, 33‑36) inge­leid door debatten in de menigte zelf[21]. Ook J. Schneider besteedt in zijn tekst over de kompositie van Johannes 7 geen aandacht aan 7,24. Voor hem is het enkel het einde van hetgeen hij noemt der erste Teil des zweiten Abschlusses[22] van het 7e hoofdstuk.

 

 

Om te komen tot een afbakening van het zevende hoofdstuk lijkt het wellicht de veiligste weg, de tekst niet los te laten. De tekst moet bekeken worden tot in zijn meest materiele elementen[23].

 

Er zijn literaire elementen welke het geheel van Johannes 7 laten zien als een compositie van delen. De keerwoorden houden kleinere gedeelten van de tekst bijeen in zinvolle ge­helen. Dat zal voldoende moeten zijn. Verderop moge dit blijken.

De afbakening van Johannes 7 blijft extern wanneer zij niet verbonden blijkt met de samenhang. Johannes 7 zoekt in acceptatie en afwijzing een weg naar hetgeen een oordeel blijkt. De tekst noteert daarbij de opmerking van Jezus en vraagt of het aldus geformuleerde oordeel een rechtvaardig oordeel is. Daarmee treden in eerste instantie 7,24 en 51/52 gelijkelijk naar voren.

 

Heel de procedure wordt aangezet op titel van het Loofhuttenfeest.

De naam van dit feest wordt genoemd. Als vanzelf is er dan de kwestie tussen Hem en Zijn broers. Dit feest en de betreffende kwestie bereiken de lezer onder het teken van de twaalf. De broers en de twaalf noemt de tekst drie keer, zoals dit ook het geval is met zijn leerlingen.

 

Het begin van Johannes 7 is niet vast te leggen. Het kan 7,1/2 zijn, of 7,10 of 6,60.

Johannes 7,1 als begin van een nieuw verhaal blijkt niet ongelukkig of willekeurig. De afwijzing, de onzekerheid, de beaming en de distantie in het spoor van Pasen en Jezus’leren in de synagoge te Kapernaum worden hernomen tijdens het feest van de laatste oogst. Uiteindelijk vindt dat in het Heiligdom plaats, het Huis van de Vader (2,16) te Jerusalem. Dit (alles)/tauta (6,59) en reactie daarop van zijn leerlingen en de twaalf levert op dat Jezus rondwandelt in Galilea na dit (alles)/meta tauta (7,1).

2.2 De consistentie van Johannes 6,60-71
The consistency of John 6,60-71

De tekst is beschreven tussen tauta en metha tauta. Hij is (om technische redenen grafisch onvolkomen – de lezer raadplege haar/zijn eigen tekst –)  als volgt weergeven:

 

     

6,59 [tauta eipon en sunagoogei didaskoon en kapharnaoum]

 

60 polloi oun akousantes ek toon mathètoon autou eipan

sklèros estin ho logos houtos

tis dunatai auton akouein

61 eidos de ho jèsous en heautooi

hoti goggudzousin peri toutou hoi mathètai autou

eipev autois

touto humas skandalidzei

62 ean oun theoorète ton uion tou anthropou anabaineonta opou èn to proteron

63 to pneuma estin to dzooiopoioun hè sarks ouk oophelei ouden

ta rhèmata ha egoo lelalèka humin pneuma estin kai dzooè estin

64 all'eisin eks humoon tines hoi ou pisteuousin

eidei gar eks archès ho jèsous

tines eisin hoi mè pisteuontes

kai tis estin ho paradoosoon auton

65 kai elegen

dia touto eirèka humin

hoti oudeis dunatai elthein pros me

ean mè eidedomenon autooi ek tou patros

66 ek toutou oun polloi ek toon mathetoon autou apèlton eis ta opisoo

kai ouketi met'autou periepatoun

 

Keerwoord: hoi mathèthai autou / zijn leerlingen.          Zie 60, 61 en 66

67 Eipen oun ho jèsous tois doodeka,
Mè kai humeis thelete hupagein?
apekritè autooi Simoon Petros,
Kurie, pros tina apeleusometha?
rhèmata dzooès aiooniou echeis,
69 kai humeis pepisteukamen kai egnookamen
hoti su ei ho hagios tou theou.
70 apekrithè autois ho jèsous,
Ouk egoo humas tous doodedka ekseleksamèn,
kai eks humoon eis diabolos estin?
71 elegen de ton Ioudan Simoonos Iskariootou
houtos gar emellen paradidonai auton,
eis [oon] ek toon doodeka.
7,1 Kai metha tauta ...

        Keerwoord: hoi doodeka / de twaalf.              Zie 67, 70, 71.

Tauta /Dit (alles 6,59) vat het voorafgaande samen. In twee gedeelten volgt hierop een reactie. In 6,60‑66 voeren Zijn leerlingen het woord. Zij noemen tauta /dit (alles) een hard woord. Wie kan dit horen? In 66 gaan zij weg. Zij wandelen niet meer met Jezus rond. Tussen hun spreken en doen staat een tevergeefse interventie van Jezus.

In 6,67-71 heeft Jezus het initiatief. Simon Petrus gaat daarop in. Zo manifest als het weggaan van de leerlingen, zo manifest is het blijven van de doodeka/twaalf niet. Ondanks het wij vertrouwen (69 vgl 64 bis) wordt in de kring van de twaalf het overleveren aangewezen. Juda van Simon ... één zijnde uit de twaalf (6,71).

 

Herhalingen en substituties van woorden en zinswendingen maken de tekst zich tot een geheel. De reactie van de leerlingen krijgt de naam morren. Jezus geeft andere namen. Hij noemt dit zó spreken zich ergeren (61), niet vertrouwen (64). De verteller van het verhaal neemt die uitspraak over: Niet vertrouwen (64 vgl 2,24). Het verschil tussen vertrouwen en niet vertrouwen ligt niet in de handen van mensen. Vertrouwen ontstaat wanneer het gegeven wordt vanuit de vader (65). Bij de leerlingen van 60 en 66 is daar blijkbaar geen sprake van. Zij gaan weg.

Woorden uit deel 1 (de leerlingen) komen in deel 2 (de twaalf) weer hun opwachting maken. Het zijn: woorden (63.68), Ieven (63.68), vertrouwen (64 bis. 69), "weggaan (66.68) en overleveren (64.71).

Jezus' spreken in 67 maakt de toegesprokenen tot de twaalf. Zoals Hij de leerlingen tot jullie (61) maakt, zo doet Hij dit nu ook met de twaalf: Toch niet ook jullie willen weggaan? (67). Antwoord vindt die vraag in de woorden van Simon Petrus. Hij zegt Wij en Jij.

Jezus spreekt weer. Hij antwoordt en noemt de twaalf. Niet Ik heb jullie als de twaalf uitgekozen (70). Het gegeven zijn vanuit de Vader (65) keert hierbij terug. Bij dit uitgekozen zijn van de twaalf hoort één uit jullie (70) die de naam van diabolos krijgt. De tekst geeft aan: het gaat over overleveren (71). Ditzelfde overleveren wordt ook in 64 genoemd, in het verlengde van niet vertrouwen (64).

Petrus spreekt zijn vertrouwen uit. Het door Petrus uitge­sproken vertrouwen lijkt minder dan het klinkt. Petrus begint zijn belijdenis eigenaardig. Naar wie zouden wij gaan? (68) Zijn vertrouwen, het ver­trouwen van de twaalf zou wel eens een gebrek aan alternatief kunnen zijn.

De twaalf vol vertrouwen krijgen naast zich als een uit hun midden Juda(s). Alleen in Johannes 6,71 heet Juda(s) Juda(s) van Simon. Grammaticaal is iskariotou een toevoeging bij Simon. Johannes 6,71 bindt de naam Juda(s) aan de naam Simon. Tenslotte Bij deze korte beschrijving van de samenhang in 6,60‑71 verdient 6,61v meer aandacht. Men lette op de volgorde. Drie onderwerpen reikt de tekst aan. Als dit woord je ergert, 1) wat wanneer je de Zoon van de mens ziet opstijgende. De zoon van de mens tussen aarde en hemel, waar Hij eerder is. Tussen hemel en aarde doet de tekst als vanzelf spreken over 2) de Geest en 3) de woorden. Heilige (69) hoort in het 4e evangelie steeds bij Geest[24].

Door voor een ogenblik af te zien van de mogelijke inhouden of betekenissen van de zinnen, door enkel acht te slaan op wat er staat, zoals het er staat, tekent zich een patroon af. Het meest oppervlakkige, de aangetroffen woorden, tekenen zich in het tekstbestand als zekere ordening af.

 

De regels die onmiddellijk aan 7,1 voor­afgaan, laten een schema zien. Na 6,59 presenteert de tekst op het eerste gezicht twee fragmenten die het voorafgaande verwerken. Het zijn twee brokjes tekst. Binnen die twee fragmenten keren woorden weer. Zij houden de fragmenten als in zich afgeronde gehele bijeen. Wie leest merkt, hoe de aandacht zich concentreert op enkele woorden. Zo deelt de tekst mee als hoe hij geschreven is en wat aldus geschreven is. Binnen die structuur deelt de tekst zich mede. De inhoud van de tekst is niet iets buiten de tekst om.

 

 

Tenslotte.

Exegese zou wel eens niet uitleg van de tekst, maar inleiding tot de tekst kun­nen zijn, voorwerk die het lezen mogelijk wil maken, leeshulp. De tekst levert zelf de middelen welke leiden tot het lezen van de tekst ‑ er is niets anders: woorden genoteerd in hun eigen ver­band, deze tekst, voor wie wil om te lezen. Alleen door bij de woorden te blijven leest men hetgeen er staat.e vragen over Johannes 6,60‑71. Met name de samenhang met het voorafgaande dient bekeken te worden. Dit over­schrijdt evenwel de doelstelling van de studie over Johannes 7. De relatie van 6,60‑71 met het volgende zal verderop aan de orde komen. De kennismaking met 6,60‑71 levert als vooronderstelling een methode op om dichter bij de tekst te komen.

2.3 Een samenhang in Johannes 7 op het spoor

tracing a consistency in John 7

 

Wie een tekst leest doet dat in de regel op de gangbare, vrij snelle manier. Ogen nemen welhaast als vanzelf waar wat er staat. Zoals wanneer je een wegwijzer volgt: Amsterdam 27 km. Maar het kan zijn dan hetgeen je leest meer is dan enkel een banale inhoud. Het geschrevene kan meer bevatten dan enkel de oppervlakkige inhoud. De eerste regel van J.M.Coetzee, Waiting for the barbarians, (1980) luidt: I have never seen anything like it: two little discs of glass suspended in front of his eyes in loops of wire. Een zonnebril! Maar een zonnebril verbergt ogen. In dat zich verbergen kan een boek schuil gaan. Zeker voor iemand die de stilte voor het lezen verbreekt met: “Ik heb nooit zoiets gezien …” Nog geen vijf pagina's verder ziet de lezer zich geconfronteerd met iemand die kleurlingen (barbarians) martelt om hen tot een confession te brengen. De eerste regel overschreidt blijkbaar het niveau van de mededeling zeer. Al lezend moet je de woorden en beelden bewaren. Langzaam maar zeker opent de tekst hen.

 

Om Johannes 7 te lezen moet je eerst afzien van een (te snel begrepen) bedoeling of betekenis van de tekst. Je moet ook afzien van welke historische connotaties dan ook. Wanneer en hoe de tekst ontstaan is? Waarom? Wat is uit te graven als historisch begin en verdere ontwikkeling? Vooreerst zijn deze zaken niet aan de orde. Datzelfde is van toepassing op de functies waaraan de tekst zijn ontstaan ontleent. De geschiedenis welke mogelijker­wijze deze tekst tot gevolg heeft gehad is irrelevant gegeven het­geen nu aangetroffen wordt door degene die de tekst nu leest. Het feit van de tekst, de tekst als tekst is nauwelijks omstreden.

Boven, in 2.1 is aangegeven, waarom Johannes 7 een eenheid kan zijn. Het woord Galilea ligt als een lijst rond 7. Galilea: 7,9.41.52 bis). Ook zijnde één uit vat 6,71 en 7,50 als de grijpers van een tang bijeen. Het woord oordelen vormt 7,24-51 tot een inclusie.

Ook de maatstaf voor een recht­vaardig oordeel beheerst de regels die aan 7,24 voorafgaan. Leer/leren (7,14. 16 bis); Mozes (7,19.22 bis), en de Tora (19 bis.23).

Mede vanuit de leeservaring van 6,60‑71 kan een spelregel geformuleerd worden. Zij stellen de lezer in staat, de tekst in kleinere eenheden te verdelen en de samenhang tussen deze gedeelten te bewaren.

De drievoudige herhaling van een woord in het 7^e hoofdstuk van Johannes vestigt de aandacht op de mogelijkheid van een voorzichtige indeling en samenhang van de tekst. In hoeverre deze methodische, schriftuurlijke veronderstelling andere delen van het evangelie open legt gaat de grenzen van dit onderzoek te buiten. Wel is deze verdeel-regel toe te passen op het gedeelte vlak voor het Johannes 7 en op ongeveer heel Johannes 7.

 

Welk effect de drievoudige herhaling binnen de tekst heeft is daarmee nog niet aangegeven. (Zie de wijze waarop leerlingen in 6,60-66 het geheel tot een drieluik maakt. De twaalf leidt in 6,67‑71 niet tot die fraaie afwerking. De struktuur toont zich hier minder samengebald. De tekst eindigt dan ook in een open kwestie.)

Het dicht bijeen drie keer voorkomende woord krijgt binnen deze studie over Johannes 7 de naam keer­woord. De drievoudige herhaling van een woord is goed herkenbaar in Johannes 7. Judea/Judeeërs (7, bis. 2); zijn broers (3.5. 10); opgaan (10. 11. 14) feest (10.11.14); zij zeiden (11.12 bis), leren/leer, (14.16.17); (hij) is (17. 18 bis); Mozes (19.22 bis); de mens op Sjabbath (22.23 bis); oordelen/ oordeel (24 ter); deze (25.26.27); vanwaar (27 bis.28); Hij is (28 bis. 29); grijpen  (30.32.44); de Farizeeën (45.47.48). De tekst groepeert rond enkele woorden. Daarin speelt zich een heIe discussie af.

Binnen de gedeelten welke de tekst door middel van de keerwoorden aanreikt worden woorden herhaald, toespitsend of tegenstellend. In het voorafgaande zijn enkele voorbeelden aan te wijzen: horen (60 bis), kennen (61.64), geest (63 bis), leven (63 bis), vertrouwen (64 bis). Soms ontstaan zo kleine triptieken. Binnen de herhaling ligt dan de kern. Bijvoorbeeld het kennen van Jezus te midden van het niet vertrouwen  (64). Vlees tegenover de woorden die Ik gespro­ken heb kan een voorbeeld van tegenstelling zijn.

 

De herhaling werkt niet alleen binnen de gedeel­ten. Zij kan ook een wisselwerking tot stand brengen tussen de gedeelten en hetgeen daar te lezen is. De herhaling maakt van de gedeelten een gestructureerd en zich structurerend geheel. Als voorbeelden: in 6,60‑71 vertrouwen (64.69 zie verderop 7,5); weggaan (66.68); overleveren (64.71); dit (alles) (6,59; 7,1 zie ook 7,4).

 

Toepassing van de hierboven aangegeven constanten in combinatie met oog hebben voor de woordherhalingen binnen en tussen de delen dwingt de lezer tot een directe confrontatie met de tekst als geheel en in delen. De literaire compositie bestaat uit een verzameling details. Zij vormen de hoofdzaak en willen nauwkeurig gevolgd worden.

 

Het massieve geheel van Johannes 7 kan nu op basis van grafische elementen in kleinere eenheden verdeeld wor­den. Een verdeling van de arbeid maakt het mogelijk, in kleinere delen beter te lezen.

 

Wie Johannes 7 in het spoor van de zich aanbiedende woorden neemt, onttrekt Johannes 7 aan het meer logocentrische of egologische dictaat van de lezer. De woorden creëren een eigen ruimte, die van een ander, deze tekst met zijn eigen verhaal. Wie de woorden neemt komt de thematiek en problematiek van de tekst op de wijze van de tekst op het spoor. Alleen dat rechtvaardigt deze, aanvankelijk betekenis- en belangeloze benadering van de tekst. De tekst mag zijn geheim, zijn identiteit, zijn eenheid en veelheid in verschil laten zien. Als de veronderstelde leesregel juist is zal de problematiek van het begin aan het einde van Johannes 7 verder gebracht zijn. Verder betekent hier als steeds: meer opgelost maar ook meer raadselachtig geworden.

 

Hieronder, in 2.4, wordt de tekst uitgeschreven op het raam, aangereikt door de hierboven geformuleerde regel over de keerwoorden. Eerst komt de tekst. De keerwoorden worden daarin onderstreept. Vervolgens wordt gewezen op de zich in de tekst voordoende herhalingen. Tenslotte zijn er steeds de herhalingen binnen Johannes 7. In Hoofdstuk drie zullen de aangegeven elementen als storf ter lezing gewogen worden.

2.4 De samenhang van Johannes 7 rond de keerwoorden
The coherence of John 7 around three times returning words

2.4.1. Johannes 7,1-2

    

Keerwoord: Ioudaia-iudaioi / Judea- de mensen van Judea.
Binnen het fragment van dit keerwoord keert het woord rondwandelen terug. Zoeken te doden is in Johannes 7 zoiets als een refrein: 1.19.20.25. Als tegen Jezus gekeerde actie vindt zoeken te doden het verderop in de tekst plaatsvervangend woorden; grijpen (30.32.44) en wellicht ook voeren (45). Het woord willen geeft Johannes in zijn 7^e hoofdstuk ook drie keer: 7,1.17. 44. Er is sprake van zoeken te doden (1.19.20.25) en zoeken te grijpen (30).
Volgens de broers kan men ook zoeken in het openbaar te zijn (4).
De menigte zoekt Jezus op het feest (11).
En Jezus zegt Nog korte tijd, dan zult jullie Mij zoeken en Mij niet vinden (34.36).
Het enige dat Jezus in Johannes 7 zoekt is niet het eigen gewicht (zijn eigen heerlijkheid). Zijn zoeken valt samen met het zoeken van het gewicht, de heerlijkheid van degene die Hem zendt (18).
Tijdens het feest van de bewoners van Judea (2) zoeken Hem de bewoners van Judea op het feest (11). Zij doen dit niet openlijk. Zij verbergen hun zoeken uit vrees voor de bewoners van Judea. In 7,15 spreken zij een welomschreven verwonde­ring uit. In 7,35 zeggen ze tegen elkaar: Waar wil Hij heengaan dat wij Hem niet zullen vinden? Judea is in 7,1 gebied waar dreiging van uit gaat. De broers willen dat hij daarheen gaat (3). Het feest kom verderop aan de orde.

2.4.2. Johannes 7,3-10

 

3. eipon oun pros auton hoi adelphoi autou metabèthi enteuthen kai hupage eis tèn ioudaian hina kai hoi mathètai sou yheoorèsousin sou ta erga ha poieis.
4. oudeis gar ti en kruptooi poiei kai dzètei autos en parrèsiaia einai.
ei tauta poieis
fanerooson seauton tooi kosmooi.
5. oude gar hoi adelphoi autou episteuon eis auton.
6. legei oun autois ho ièsous
ho kairos ho emos oupoo parestin
ho de kairos ho humeteros pantote estin hetoimos.
7. ou dunatai ho kosmos misein humas
eme de misei
hoti egoo marturoo peri autou
hoti ta erga autou ponèra estin.

8. humais anabèti eis tèn heortèn
egoo oupoo anabainoo eis tèn heortèn tautèn
hoti ho emos kairos oupoo peplèrootai.
9. tauta de eipoon autois emeinen en tei galilaiai
10. Hoos de anebèsan hoi adelphoi autou eis tèn heortèn

Keerwoord: hoi adelphoi autou / zijn broers

.

 

Men kan natuurlijk 7,1‑3 als een inclusie zien op basis van Judea. Toch lijkt dit niet gelukkig. Judea staat in 7,1 nogal scherp tegenover Galilea. Na 7,3 zal Judea gesubstitueerd worden door de wereld (4.7).

Johannes 7,3-5 is gemakkelijk als een eenheid te onderkennen. Een verschil wordt zichtbaar tussen Jezus en Zijn broers. Er is een verschil van opvatting. Dat verschil wordt concreet in een verschillende opgaan.
De uitdrukking Zijn broers functioneert als keerwoord. Zie 7,3.5 en 10. Na Jezus' betoog (6‑8) met conclusie (9) geeft de tekst de uitdrukking Zijn broers een finale plaats in v.10. Zij zijn dan onderwerp bij het werkwoord opgaan.
Het opgaan van de broers maakt het gedeelte 7, 3‑10 tot een organisch onderdeel van Johannes 7.

De tekst noemt Zijn broers direct bij de naam van het feest. Blijkbaar moeten zij nadrukkelijk naar voren gehaald worden.

Het Loofhuttenfeest lijkt vooreerst een kwestie tussen broeders te zijn. Maar op het spel blijkt te staan dat de broers geen vertrouwen hebben op Hem (’toe’) (5). Daarmee legt de tekst een verbinding met de ontwikkeling die in 6,60‑71 zichtbaar gemaakt wordt. Is er een relatie tussen Zijn broers en de twaalf. Op die vraag is volgens Johannes een antwoord mogelijk. De tekst geeft in 20,17 minstens de mogelijkheid, de vraag naar een samenhang tussen zijn broers en de twaalf positief te beantwoorden.
Door Zijn broers als keerwoord aan te wijzen ondersteunt men hetgeen de tekst sinds 6,64.69 bezig houdt, wat in 7,3‑5 aan de orde is gezien 7,5, en ook hetgeen in 7,31.38.39 en 48 van belang blijkt. Ook woord en weder­woord in 7,3‑10 vormen een geheel. Zijn broers mag men aanwijzen als keerwoord.

 

Twee keer nemen de broers het woord. Beide keren presenteren ze zelf een eigen inbreng. Ze spreken in tegenstellingen. Ze zeggen: Vertrek... ga naar (3) en in het verborgene ... in het openbaar (4). Jezus neemt dit spreken in alternatieven over. Hij zet tegenover elkaar: mijn tijd en  jullie tijd (6), niet haten en haten (6.7), jullie, gaat op en Ik ga niet op (8). Intussen heeft de tekst ook twee keer over werken gesproken. Tegenover elkaar zijn geplaatst: de werken welke Jij doet (3) en de werken van hem[25] die slecht zijn.

Het woord doen/maken komt binnen dit tekstfragment drie keer (3.4 bis) voor. Het vormt een kleine inclusie (7, 3-4). Daarin gaat het over in het verborgene doen en zoeken in het openbaar te zijn. Deze twee vormen van presentie zouden tegenover elkaar staan. Volgens de broers moet Jezus zichzelf zichtbaar maken aan de wereld. De verteller/tekst interpreteert dit als niet vertrouwen (4.5). Jezus maakt daar een aantekening bij. Het gaat over synchronie of ‘a-chronie’, het al dan niet geschikt zijn van de tijd. Dit al dan niet synchroon zijn hangt samen met respectievelijk niet haten en haten – aldus de verklaring van Jezus (7,7 zie 2,25).

Naast doen (3.4 bis) geeft Johannes 7 het doen van de wil (van God) (17) het (niet) doen van de Tora (19), het doen/maken van het éne werk (21), heel de mens gezond  (23) en een uitspraak over het doen van Jezus uit de mond van velen uit de menigte  (31). Kennen wat iemand doet  is volgens Nicodemus beslissend (51). Hij heeft daar een norm voor.

 

Na de inclusie in 3-4 en de verwerking daarvan in 4-5 spreekt ook Jezus in een inclusie op het woord de tijd (6bis en 8). Het fragment presenteert een duidelijke synchronie van allen. Eén is uitgezonderd. Over deze éne gaat het in Johannes 7, deze éne naast alle anderen. Die uitzondering wordt uiteindelijk zichtbaar gemaakt in het gescheiden opgaan, of beter in hun opgaan naar het feest en Zijn opgaan. Hun gebiedende wijs (3 bis) kan geen motief voor Jezus' anabasis zijn. Jezus’ tijd is nog niet gevuld geworden. Hij weet zich afhankelijk van het al dan niet gevuld zijn van de tijd. Voor Hem is er een andere norm. Dat zal blijken in 16vv. De lezer kan het trou­wens reeds weten vanaf 1,1 pros ton Theon/naar God toe. De tijd, het ver­schil in tijd (2x 6) en de uitleg ervan als haten (2x 7) vormt een tijding, een getuigenis. Voorlopig is daarmee over deze zaak het laatste gezegd. Het harde woord (6,60) dat ergernis geeft (6,61), dat niet vertrouwen (64) en vertrouwen (69) en overleveren (64.71) tot gevolg heeft, is getuigen omtrent de wereld dat zijn werken slecht zijn (7,7).
Tegenover Zijn werken (3) staan de zijn werken (van de wereld). Een wereld van verschil wordt overbrugd door het woord getuigenis geven (7). Straks zal Jezus Zijn wer­ken (door hen in het meervoud genoemd) aangeven met één werk (21).
Dit (alles) doen (4) is intussen dit (alles) zeggen (9) ge­worden. Aldus verblijft Jezus in Galilea. Tegenover Zijn blijven staat hun opgaan. Voor opgaan naar het feest, zie het volgende fragment. Het volgt direct hieronder.

2.4.3. Johannes 7,10-14

Keerwoord: sabbastos / sabbath en anthroopos / mens.
Het voorafgaand fragment eindigt in: van Tora (19bis) naar besnijdenis (via Mozes geeft ‑22). Deze transformatie wordt operationeel binnen het kader van de twee keerwoorden in het hierboven aangegeven fragment. Deze keerwoorden zijn mens en op Sjabbath (22 en 23bis). De woorden staan eerst ineen chiasme. De mens staat daar in het midden. Hij neemt de besnijdenis. Daar is een reden voor. De Tora van Mozes zal niet losgemaakt worden.

De tweede persoon meervoud figureert in: Jullie besnijden en jullie zijn kwaad op Mij. Om de Tora niet te ontbinden besnijden jullie de mens op Sjabbath. Waarom maakt Hij een heel mens gezond op Sjabbath? Heeft het gezond ma­ken van een mens op Sjabbath te maken met het niet losmaken van de To­ra? Dat zal in deel 3 aan de orde kunnen komen. Hier gaat het alleen om een beschrijving van de elementen van de tekst, als geleding, als eenheid.

 

2.4.7 Johannes 7,24

Keerwoord: krinoo/krisis / oordelen/oordeel.

De grote kracht van het keerwoord legt grootse nadruk op Johannes 7,24. De woorden dringen zich op als een sleutel in het zevende hoofdstuk. Nergens in Johannes 7 noemt de tekst zo dicht bijeen dezelfde woordstam. Als een iteratief aanhoudend vraagt het oordeel aandacht. Dat is opmerkelijk. Dat is des te meer opmerkelijk, omdat deze volzin in de literatuur rond Johannes nauwelijks carrière heeft gemaakt.

Een woord dat de tekst bijna insisterend geeft, persisterend, heeft nooit de aandacht gekregen die het verdient. Heeft de gangbare onderschatting te maken met het niet onderkende belang van Johannes, deze tekst, voor Tora en Joodse traditie, en, omgekeerd, van het belang van de Tora en de Joodse traditie voor Johannes?

De tekst geeft slechts één regel. Het keerwoord is oordelen/ oordeel. Er zijn maar twee mogelijkheden. Tertium quid non datur. Ofwel: je oordeelt volgens het zicht, ofwel: men oordeelt een rechtvaardig oordeel[26].

Het gewicht van het zwaartepunt is hier niet te miskennen. Dit is een hecht fundament. Van hieruit moet wel verstaan worden, dat Nicodemus in v.51 meer is dan een toevallig juridisch ingestelde uitzondering in het gezelschap van blijkbaar juridisch minder onderlegde Farizeeën. Zelfs wanneer men aan Ni­codemus geen persoonlijke stellingname zou willen toekennen, zijn korte plei­dooi verloopt volgens de simpele regel die Jezus in 7,24 als absoluut aanwijst. Nicodemus sluit zich aan bij de uitspraak van Jezus, onderstreept deze.

Het rechtvaardige oordeel is niet op de eerste plaats een oor­deel met goede bedoelingen. Het gewicht ligt elders: Ik kan uit mijzelf niets doen. Zoals Ik hoor, zo oordeel Ik. En mijn oordeel is rechtvaardig omdat Ik niet mijn wil zoek, maar de wil van Degene die Mij zendt. (5,30 vgl 7,16v). Het rechtvaardige oordeel waar Jezus voor pleit, dat Hij alle nadruk geeft, zal de bewoners van Jerusalem brengen tot Hij spreekt openlijk!

Johannes 7,24 is toetssteen, erkenningsmoment en kiemcel voor de afbakening en eenheid van Johannes 7. Hiertoe leze men naast 7,1 het vers 8,40. Welke norm is normatief wanneer het gaat over de beoordeling van werken (7,7). Wat is beslissend ter zake van goed of Hij misleidt het volk (7,12)? Jezus’ leren wekt verwondering bij de mensen van Judea. Zij herkennen de Schriften. Het gaat dus over Zijn leren en leer. Wat is Gods welbehagen (wil)? Wiens gewicht is van doorslag­gevend belang? Openlijk spreekt de tekst over Mozes en de Tora! Tot 7,51/52[27] zal het gaan over de Tora.

Voor de afbakening en eenheid van Johannes 7 (vanaf 6,60) is de volzin 7,24 van fundamenteel belang.

 

Vanaf regel 40 zal Jezus niet meer optreden in de tekst. De regels 45‑52 zijn te zien als een uitwerking van 40‑44, in twee gedeelten: 45‑48 over de dienaren en de Farizeeën, en 49‑52, over één van hen. Het schema geeft een vijfluik. Opmerkelijk daarin is, dat niet 37‑39, maar 35‑36 in het midden staat. De regels 35‑36 hebben de mensen van Judea als onderwerp. Zij spreken met elkaar, zijn een en al vraag naar aanleiding van het door Jezus eerder ingebrachte (33‑34).
Wellicht is het belangrijk, 33‑39 samen te lezen.

De volgende woorden komen in 30‑44 terug. De handen leggen op (30 enkelvoud, 44 meervoud). In 30 lukt het nog niet de hand op hem te leggen, omdat Zijn uur nog niet gekomen is". In 44 krijgt de lezer geen verklaring. Dan komen degenen die gezonden zijn om te grijpen terug (45).

Het vertrouwen van velen uit de menigte wordt door de Farizeeën als gemor geïnterpreteerd. De menigte heeft een plats in 31 en32. Evenzo verderop, in 40.44. Vers 34 wordt in 36 herhaald. Vers 35 geeft twee keer optrekken. Zo ook waarheen? Toch niet naar de diaspora der Grieken?

De tekst over dorst en drinken wordt uitgelegd. Dit zegt Hij over de Geest. De Geest (39bis) omgeeft welke zij die op Hem hun vertrouwen gaan vertrouwen zullen aannemen. De verzen 40‑43 beschrijven het proces dat in de menigte tot een scheiding leidt. Daarin wordt naar de Schrift (42) verwezen. Je­zus noemt in 38 de Schrift. Twee keer geeft de tekst de naam David. Voor zoeken, zie direct hieronder. Maken (31bis). Deze (40.41).

 

Tussen 7,30 en 44 keren een aantal woorden terug die eerder in Johannes 7 een rol spelen. Als eerste ontmoet de lezer(es) het woord zoeken. In plaats van zoeken te doden geeft de tekst nu zoeken te grij­pen (1.19.20.25 naast 30). Moet men uur (30) lezen naast tijd (6bis)? Zoeken wordt straks in de toekomstige tijd gebruikt. Zullen zoeken en niet vinden (34.36).

De menigte in 31 telt velen bij wie vertrouwen aanwezig is. Straks zal hen het verwijt van de Farizeeën treffen (49). De Farizeeën zenden dienaren (32). Jezus heeft zichzelf in 29 beschreven als iemand die gezonden wordt. Wordt het zending tegenover zending, of komt er een onverwacht parallellisme?
Opnieuw geeft de tekst ook heengaan (33). In 7,3 geldt bij de broers Judea als eindterm. Jezus noemt Degene die mij zendt (zie ook 18 en 28 over Degene die zendt).
Zoals Jezus zegt (33) zo zeggen zij (35). Menig lezer zal hetgeen de tekst hier schrijft niet opvatten als een geheim. Wie de Zender is wordt in de regel bekend verondersteld. Deze kennis kan niet overbodig maken het­geen de tekst te lezen geeft. Wie is Degene die zendt en hoe geeft men Hem gewicht (vgl 18)?

Wat is dit woord (36). Na Jezus’ leren in de synagoge te Kaper­naum spraken de leerlingen over "dit harde woord"(6,60).

 

Tijdens het midden is het feest (14) genoemd. Nu is het in 37 de laatste en grote dag van het feest. Jezus staat en schreeuwt (28.37).

Degenen die vertrouwen, nemen Geest (39). In 23 neemt de mens de besnijdenis. Wie in vertrouwen naar hem toe komt zal Geest nemen, maar nog niet. Nog niet is Geest omdat Jezus, of, zoals men gewoonlijk vertaalt Hij nog niet verheerlijkt is.

Nu kunnen de mensen alleen horen. Uit de menigte gaan de gehoord hebbenden (40;zie 32) spreken. In waarheid  (40). Bevestigen zij daarmee de betrouwbaarheid van de waarachtige die zendt (28)? Het in waarheid van 40 wil de andere kant op als het in waarheid van 26, schaart zich vanuit de tekst gezien meer naast waarachtig (18).

Galilea (41) roept het begin van Johannes 7 (1.9) terug, grijpt ook vooruit naar het einde van de tekst (52bis). Galilea zou niet kunnen vanwe­ge hetgeen de Schrift zegt (42). Is dit zoals de Schrift zegt (38)? Het is zeker niet de herkenning van de Schriften. In 15 is de Schrift aanleiding tot verwondering naar aanleiding van het leren van Jezus. Hoe kent deze de Schriften.

Als betreft het een keerwoord keert het woord Christus terug in 41bis 42. In 31 Valt dit woord ook. Het vertolkt hetgeen de bewoners van Jerusalem vrezen (26).

Overgebleven zijn de Farizeeën. Twee keer noemt de tekst hen in 32. 41. Zij zenden dienaren (32). In het nu volgende fragment komt het effect van deze zending naar voren. Over de Farizeeën (45.47.48) en de dienaren (45.46).

2.4.10 Johannes 7,45-52

Keerwoord: farisaioi, autoi, auton, apokrinoo / farizeeën, hen, hem (Jezus) antwoorden. 
Van 45‑48 is Farizeeën het keerwoord (45.47.48). In dit gedeelte treft men enkele woorden aan, welke in het onmiddellijk volgende ook terugkomen. Daartoe zijn er meer keerwoorden aan te wijzen. Hen (Farizeeën)(45.50bis), Hem (Jezus)(45.48.50) en antwoorden (46.47.52). Eén keer mogen de dienaren antwoorden. Twee keer laat de tekst de Farizeeën onderwerp bij dit werkwoord zijn. (Hij in 51 is niet Hij in 45.48 en 50.)

Opmerkelijk is de notitie van C.K. Barrett. Hij schrijft dat de verzen 32‑36 een aparte paragraaf vormen. Zij sluiten niet direct aan bij de voorafgaande verzen. De tekst sluit aan bij 10‑13 en wordt weder opgenomen in 45. Het ertussen liggende gedeelte 37‑44 is zonder twijfel bedoeld om een gat in de tijd te overbruggen[28]. Maar waarom dit alles? Wat wint de tekst ermee? Een betere datering in de tekst[29]. Barrett schrijft dat Johannes veel meer betrokken is bij de gedachtegang dan bij het verhaal[30]. Maar wat is het een anders dan het andere? Zoals de tekst er ligt is het een goed verhaal.

De bewoners van Jerusalem reageren op 7,24. Wanneer Jezus spreekt over de noodzaak van een rechtvaardig oordeel begint het grijpen. Dienaren worden uitgezonden. Zie het schema over het vijfluik, hierboven. Na 7,44 zijn er nog enkele kwesties uit het voorafgaande blijven liggen. Dat betreft de Farizeeën en de dienaren. De hele aangelegenheid van het oordelen, drie keer opgezet in 24 en terug opgenomen in 51 wordt 44 tot 50 uitgewerkt.

Binnen het fragment keren allereerst de dienaren terug (45.46 zie 32). Zij spreken over een mens (46). Nicodemus geeft aan, hoe de Tora de mens oordeelt (51). De mens  noemt Johannes 7 in 22 en 23bis. Ook de Tora wordt in de afsluiting genoemd, in 49 en 51. Eerder is het woord te vinden in 19bis en 23.
Volgend de woordvoerders zijn de dienaren gezien hun uitspraak misleid (47). In 7,12 is dezelfde uitspraak ook al over Jezus gedaan. De oversten (49) worden ook in 26 genoemd, bij het toch niet van de bewoners van Jeru­salem. Kennen (49 en 51). Zie ook 17.26 en 27. Horen is na 32 en 40 nu in 51 te vinden.Oordelen (51) komt buiten dit fragment in 7,24 voor.

 

Over de menigte wordt als laatste woord in Johannes 7 een veroor­deling (49) uitgesproken. Gezien de plaats in de tekst speelt de menigte in Johannes 7 een niet geringe rol. Zij fungeren in de inleiding[31] en afsluiting[32] (12bis.20.31.32.40.43.49).
De uitspraak van Nicodemus wordt in de tekst negatief ontvangen. Galilea dient daartoe( 52bis). Vanaf het begin van Johannes 7 is deze streek in de tekst aanwezig (1.9.41).

Het fragment opent in 45 met het komen van de dienaren. Van Nicodemus wordt in een toevoeging in de tekst gezegd, dat hij eerder naar Jezus kwam (50). Hetzelfde komen speelt in 37. Daarnaast komt het woord in Johannes 7 vaker voor. Wanneer de Christus komt (27.31),  toch niet uit Galilea (41) maar uit Bethlehem (42), waar Ik ben kunnen jullie niet komen(34.36) en Ik ben niet uit mezelf gekomen (28). Nog niet zijn uur gekomen (30).

De dienaren komen en zeggen (45). De Farizeeën antwoorden en zeggen hem (Nicodemus, v.52). Hetzelfde woord geeft de tekst in: 3.9.16.21. 33.35.36.38.39.42. (eipon eipen eipoon eipan). Het woord dat het spreken van Nicodemus inleidt (legei) vindt men in de verschillende vormen van het werkwoord in 6.11. 12. 15. 25. 26. 28. 31. 37. 40. 41. Het derde woord voor spreken in de tekst is lalein: 46. Het manuscript P 66[33] 27 noteert het woord twee keer. Nog nooit heeft een mens gesproken zoals deze mens gesproken heeft. In Johannes 7 staat het verder in 13.17. 18. 26.
Het laatste woord na 45 dat Johannes 7 eerder gegeven heeft is Zie. Men vindt het in 52[34] en 26, beide keren met een afwijzende tendens.

2.5 Afsluiting van de introductie
Conclusion of the introduction

 

De afbakening van Johannes 7 is een hachelijke onderneming. Het is de kunst vooralsnog af te zien van de betekenissen. Pas wanneer men de tekst gaat zeven aan de hand van de woorden die er staan en ziet hoe zij binnen de beperkte ruimte van de tekst geplaatst zijn, pas dan tekent zich een (literaire) samenhang af.

De volgorde van de woorden is niet alleen toevallig. Zij is feitelijk. In de feitelijke tekst tekent zich een samenhang af, gebaseerd op de woorden. Pas daarna kan men proberen de gegevens te oogsten, de tekst te lezen.
De nu geschapen afstand en nabijheid waarin de tekst als een ander[35] mag zijn kan zoiets als een eerste overzicht tot stand brengen. De samenhang van het geheel en het bij elkaar horen van de delen gaat zich als een werkhypothese aftekenen. De hypothese is houdbaar wanneer de tekst meer leesbaar wordt. De woorden in een zekere samenhang van zinnen en delen maken zichtbaar waarvan de tekst taal en teken is. Het meest uitwendige van de tekst, de woorden die geschreven staan met de spaties ertussen en het wit eromheen, is ook het inwendige van de tekst, zijn zin en samenhang. Deze is te lezen, of niet.

 

Bij het lezen en herlezen en steeds maar weer opnieuw lezen, door de tekst al schrijvend steeds opnieuw weer de ruimte te geven gaat zich langzaam een patroon aftekenen. Het bekende patroon van de herhaling tekent zich af, brengt groepen woorden bijeen tot grotere en kleinere gehelen. Opeens wordt duidelijk, dat er een serie woorden zijn welke, zeker van 7,1-24, in een drievoudige herhaling elkaar opvolgen, bijna heel de tekst meenemend. Deze regelmaat die men kan weten, deze wetmatigheid blijkt vanaf 6,59 aan het werk. Ook na 7,24 is dit het geval, al is de fijne struktuur van enkele regels dan grover geworden.

Aldus geeft de tekst zijn eigen samenhang en afbakening aan. De verzen 6,60-71 (voorafgaand aan Johannes 7,1) kan men zien als reactie op het voorafgaande. Tegelijk zijn zij voorwoord voor het proces dat in Johannes 7 het geheel van de tekst bepaalt, de dreigende en feitelijke veroordeling van Jezus. Zichzelf verdedigt Hij niet. Het gaat om Degene die Mij zendt, het zoeken van Diens gewicht en wat daar het gevolg van is (18). Daarbij wordt duidelijk, dat dit geen exclusief gebeuren is. Zie daartoe: wie het gewicht zoekt van degene die hem zendt 7,7 en16. De lezing in deze tekst opteert voor 7,1 als verantwoord begin voor het lezen van de tekst.

In het midden van Johannes 7 vindt men de spil van de tekst. Oordeelt niet op zicht, maar oordeelt het rechtvaardige oordeel (24). Een oordeel dat vooraf reeds lijkt vast te staan, hoe kan dat rechtvaardig zijn. Niets van de dreiging die vanaf het begin Johannes 7 beheerst wordt na 24 teruggenomen. Nicodemus blijken er de uitzondering. Hij geeft aan, hoe men volgens de Tora dient te oordelen.

Na de openingszin als schildering van de situatie presenteert de tekst Zijn broers. Zij dringen er bij Hem op aan, naar Jerusalem te gaan. Dan kunnen Zijn leerlingen de werken zien welke Hij doet. De broers hebben geen vertrouwen. Oordeelt niet op zicht, maar oordeelt het recht­vaardige oordeel.  Nicodemus (51) zegt Horen van de kant van Hem en kennen wat hij doet. Aldus is Johannes 7 als een verhaal te lezen. Een volgende pagina zal Johannes 7 proberen in de hierboven beschreven samenhangende struktuur te lezen.

 

 Hoofdstuk 3