Woorden als katholiek en christen
De betekenis van het woord katholiek gaat terug op bijbels spraakgebruik. Om dit uit te leggen moeten we eerst een groter kader aanreiken.
In de bijbelse literatuur gaat het voortdurend over 'Israël' of 'Israel en de anderen'. De uitdrukking 'de anderen' is niet denigrerend bedoeld. Eenvoudig: niet iedereen ter wereld is Jood of Joods. (Jona geeft hier het top-voorbeeld. De anderen zouden wel eens beter kunnen zijn dan wij, Israël. Jona vreest dat Ninivé, uitgerekend Ninivé, de stad die het Noordrijk, het grootste deel van het vroegere Rijk van Koning David, wel eens 'geloviger' zou kunnen zijn dan Jerusalem. Ninivé, het tegenwoordige Mosul, de verwoester van het Noordrijk rond 720 voor het begin van de gewone jaartelling, ook wel 'het rijk van de 10 stammen' genoemd, zou zich wel eens makkelijker kunnen en willen bekeren dan Jerusalem!
Bij
eigenheid hoort dat er is verschil tussen de eigenen, de eigen groep,
en de anderen. In de bijbelse literatuur gaat het soms uitdrukkelijk over
Israël en de anderen - laten we zeggen: over Israël als privé of particuliere
groep tegenover het algemene van de volkeren. Het woord katholiek
is een verbastering en samenvatting van kath’holon
ton kosmon (gr) = over de hele, de algemene en openbare wereld.
Jood-zijn is deel uitmaken van dat éne volk; christen-zijn is mogelijk voor
heel de wereld, voor alle volkeren. Het (Bijbelse) volk tegenover of naast
'de wereld'. Het is algemeen toegankelijk, kath'holon ton kosmon. Katholiek
betekent eigenlijk algemeen, voor iedereen toegankelijk.
De
betekenis van het woord christen
is waarschijnlijk niet moeilijk. Christen is afgeleid van Christus.
Een christen is iemand die zich op een of andere wijze bij Christus aansluit,
zich met Hem verbonden voelt, weet, zich in Hem herkent of zich al dan niet
meer of minder uitdrukkelijk aansluit bij de christelijke cultuur of traditie.
Daarnaast, en dat is vooral in Nederland van toepassingm kan het woord christen
of christelijk ook een afkorting zijn voor protestants christelijk.
(Extra Informatie:
Volgens
de Talmoed, de mondelinge traditie rond de Torah, zijn er 70 volkeren op de
wereld. De "zeventig" zijn de volkeren. De Griekse vertaling van
het telwoord zeventig is septuaginta. De Septuaginta
is de joodse vertaling van de bijbelse literatuur, ongeveer 200 jaar voor
de gebruikelijke jaartelling van het Hebreeuws/Aramees in het Grieks. Het
was een vertaling in het Grieks omdat het Grieks, zoals het Engels in onze
dagen, de taal van de volkeren was.
Het Grieks met zijn taal, logica en ratio, is volgens Levinas de taal van
de filosofie. In die zin kan men ook beter de titel van de laatste bundel
van Levinas verstaan: "A l'heure des nations" (Parijs. Ed.
de Minuit.1988): "Op het uur van de volkeren", of "Nu het uur
van de volkeren gekomen is", nu de tijd van reflecteren en systematiseren,
van algemeen toegsnkelijk, redelijk 'denken' (in de mondiale betekenis van
dé filosofie en dé logic of redelijkheid, gekomen is. Een Naderlandse
vertaling van die bundel is verschenen bij uitgeverij Garant, Leuven-Apeldoorn
onder de titel "In de tijd van de volkeren". De betekenis van de
titel is wellicht: nu Tora en Talmoed, de wijsheid van Israel, beschikbaar
is/zijn voor iedereen ter wereld die door voor open staat, die toegang wil.
J.E.)
Badhoevedorp
2024