De site is een redactie en verbreding van het studiemateriaal dat ik gemaakt heb als docent voor katechese/katechetiek in de tijd dat ik werkte op de IPABO te Amsterdam en Alkmaar (1970-2007).

Jan Engelen

filosofie, exegese en theologie 

 

overweging voor 6 september 2020

23e zondag door het jaar zondag - Engelbewaarders, Badhoevedorp
voorganger Dr. Jan Engelen

 

Gebed bij het begin van de dienst

Heer onze God,
De liefde voor elkaar, liefde, zorg en verantwoordelijkheid is het hart van uw geboden. U vertrouwt ons toe aan elkaar.
Wij bidden U: geef ons woorden van waarheid en bemoediging en laat ons meebouwen aan uw rijk van vrede, uw gemeenschap waarin in daden van goedheid uw naam geheiligd wordt.
Dat vragen wij U omwille van uw lief kind, uw Zoon, onze Broeder, onze Heer, tot in eeuwigheid.

Ezechiël 33, 7 - 9; Matteüs 18, 15 - 20

overweging
We hebben tussen de buien door twee dagen mooi weer gehad, maar verder zijn het eigenlijk rusteloze dagen. Al dat gedoe waar de media je voortdurend mee bestoken. Crisis na crisis. Corona. Hoe moet dat op scholen. En wat doe je waar mensen elkaar tegenkomen met die 1,5 meter die echt nodig is. Ministers uit de struiken fotograferen om 'sliep uit' of zo te zeggen, eigen schuld dikke bult, mensen vergiftigen, vluchtelingen al dan niet een plek geven in je goede bedoelingen. En dan die honger op zoveel plaatsen!
Rusteloze dagen beleven we en het einde daarvan is nog niet in zicht. Daarvoor zijn minstens twee redenen aan te wijzen. De eerste is de meest praktisch: wij beschikken over steeds betere mogelijkheden om te communiceren, om achter verborgen drama's te komen. De tweede is het meest feitelijk: democratie is moeilijk. Het is een zware opgave om te worden wat we zijn, een volk, een samenleving. Wij samen - wat is dat? Hoe gaat dat? Hoe moet dat? Hoe delen en dragen wij verantwoordelijkheid? Wat is ieders rol daarin en hoe houden we elkaar bij de les? Want U begrijpt, daar gaat het in de beide lezingen van vandaag over.

Als je in je Bijbel begint te bladeren op zoek naar Ezechiël, Dan ben je toch al op ¾ van het Boek. Dan komt Jesaja die we kennen van de Advent en de Lijdenstijd. Dan komt Jeremia die heel de bijbelse wereld kent. Hij woont in Israël, moet vluchten naar Egypte en gaat tenslotte met de ballingen naar Babylon. De hoeken en gaten van de wereld van mensen is hem wel bekend. Het is niet enkel vreugde. U kent het werkwoord Jeremiëren. Rembrandt heeft hem geschilderd. Je ziet hem treuren over de verwoesting van de tempel. Dan komt Ezechiël. Het kent het land en de tempel alleen van verhalen, is nooit weggeweest uit het land van de Ballingschap maar is intens aanwezig bij het wel en wee van Gods volk.
Vandaag hoort u hem over iemand waarschuwen die de fout in dreigt te gaan. In zekere zin ben je ook verantwoordelijk voor het verkeerde dat een ander doet. Nu denk ik niet dat Ezechiël het heeft over de Nederlandse ziekte waarbij we bij voorbaat anderen de les lezen, kleineren, op zijn of haar fouten wijzen om daarmee te beschrijven dat je zelf natuurlijk beter bent. Medeverantwoordelijk zijn is heel iets anders.

En dan: als je broeder zondigt … Sommige teksttradities spitsen dat zelfs toe: als je broer tegen jou zondigt. Dan moet je het op je nemen naar hem toe te gaan en hem tussen jou en hem alleen bestraffen. Een beetje typisch! We kennen toch ook die regels als "oordeel niet opdat je niet geoordeeld wordt", en "de maat waarmee jij meet, daarmee zul ook jij gemeten worden". En U kent het verhaal over de splinter en de balk. Maar als je dan weet dat het werkwoord zondigen een zuinig woord is bij Matteüs, en als je weet dat dit woord bij Matteüs alleen nog klinken zal uit de mond van Judas - dan zult U wel vermoeden dat er meer aan de hand is dat een uit de hand lopend conflict tussen mensen die elkaars naasten zijn. Het gaat precies om dat elkaars naasten zijn, broer en zus zijn van elkaar - als dèmos, als volk, samenleving, als gemeenschap - bijbels gesproken de broederschap.
De broederschap is hét bijbels onderwerp. Let maar op: we hebben eerst Adaam, de mens, en Chawwah, wij zeggen Eva, de moeder van de levenden. En dan ...? Twee broers en de aarde wordt rood. Abel, damp, mist, tevergeefs - het eerste slachtoffer, broedermoord. Esau en Jacob zijn ook niet echt vertrouwenwekkend. En over hoe de broers met Jozef omgaan, de lieveling van zijn vader in de put geworpen en als slaaf verkocht. Slavernij, mislukte broederschap, uitbuiting, knechting.
Straffen, zo blijkt uit de lezing van vandaag, is niet een draai om de oren geven of iets anders onaangenaams waar je de ander toe verplicht. Straffen is herinneren aan de broederschap.
Na zijn verrijzenis stuurt Jezus de vrouwen die naar het graf gekomen zijn en volstrekt onverwacht de eerste getuigen worden van Jezus die verrezen is, - krijgen van hem een opdracht. Jezus stuurt hen naar zijn leerlingen. Maar hij noemt hen met een nieuwe naam. Jezus noemt zijn leerlingen "mijn broers" en dat betekent ook "mijn zussen". De eerste uit de doden is de eerste van en voor de velen, zijn broers en zussen, zijn volk, want Gods volk.
Daarom is hij brood geworden voor onderweg, deelt hij zijn lichaam, zijn leven met ons. Om ons toe te rusten voor een werkelijk leven met elkaar, als broers en zussen, kinderen van één vader, onze vader. Moge dat zo zijn.

Gebed bij de eucharistische gaven
Zorg dat je niemand iets schuldig bent zegt de apostel Paulus. Je enige schuld blijft de onderlinge liefde. Zo heeft Uw Zoon Jezus Christus zich aan ons gegeven. Leer ons Heer te gaan in zijn spoor zodat wij uw vrede gaan zien als dé mogelijkheid om samen te léven. Dat vragen wij U omwille van diezelfde Jezus, Uw Zoon, onze Heer, tot in eeuwigheid. Amen


Gebed na de communie
Heer, U vervult ons hart met dankbaarheid en vreugde. Wij mogen Uw Zoon herkennen in het Brood dat voor ons gebroken is. Wij vragen U, mogen wij in uw gaven de kracht vinden voor altijd te delen in het leven van uw geliefde Zoon, Jezus Christus, onze Broeder onze Heer, tot in eeuwigheid.

 

Van 1964 tot 1970 houdt één vraag mij bijna voortdurend bezig: "Wat voor soort denken is geloven eigenlijk?" Een van mijn docenten (op het Institut Catholique, Rue d'Assas) in Parijs zegt daarop in september 1970: O la, la, la! C'est bien quelque chose! Dat is nogal wat!

In 1971 word ik benoemd als katecheet op "De Voorzienigheid", een Katholieke Pabo, indertijd op de Lauriergracht in Amsterdam. Er bestaat geen studiemateriaal. Ik begin met het verkennen van geloven, hoe kun je daar woorden voor vinden? Welke vragen kun je stellen en hoe kun je daarmee omgaan. Studenten vragen na een half jaar, ook eens een bijbeltekst te behandelen. Ik begin met Johannes 7. De verbazing is groot.
Een bijbelverhaal gaat niet over braaf zijn en je best doen. Het heeft een structuur, doet beroep op je creativiteit. Als dit geen mogelijkheden voor onderwijs geeft! Kinderen vertrouwd maken met de verhalen en alles wat die verhalen je kunnen leren. Onderwijsgevenden mogen volgens mij niet bang zijn voor bijbelverhalen, de bron voor een gelovige kultuur.
Binnen de kortste keren is heel mijn onderwijs erop gericht, studenten vertrouwd te maken met bijbelse matrialen. Zo ontstaan teksten en werkvertalingen. Dat alles leidt tot het ontstaan van deze site: teksten bij colleges, maar ook bijvangst, sprokkelwaar, later ook preken en aantekeningen die betekenis kunnen hebben voor mensen die meer willen weten wat we eigenlijk doen wanneer we geloven. Waar kom je het tegen en waarin uit het zich. De site wordt uiteindelijk het archief van mijn bezig zijn voor school en kerk
.

Misschien ook een soort antwoord op de vraag aan het begin. Geloven is in ieder geval een nadenken, waarbij je 'na' ook temporeel moet opvatten. Ik sta stil bij wat aan mij voorafgaat. Zoiets als wat je ook herkent in het woord re-flecteren. Wat voorafgaat zijn de verhalen al dan niet geschreven. Ook de Schrift hoort daarbij. Leren hoe je kunt horen. Als rationaliteit heeft geloven (ge-love-n) de ratio van goede muziek, goed theater, een samenhang die je meeneemt en plaats biedt, - of een mens die of dat je ontroert.

voor inhoud van de website

Bijgewerkt:4 september 2020

Het besluit is gevallen: de site blijft bestaan.


Januari 2020. Het is zover.
Mijn nieuwe boek 'Het Verhaal van Johannes' is gepubliceerd.
Je kunt het bestellen bij iedere boekhandel en op bol.com.

 

recente preken

a. exegetica (biblica): gedetailleerde inleidingen tot bijbel en bijbelteksten.
Ook: Johannes 7 (diss.).
Ben Hemelsoet: Teksten

b. filosofie: vertalingen van en commentaren op
Emmanuel Levinas, Jacques Derrida, Jean-Luc Nancy.

c. bijbelse theologie en praktijk: reflectie van velerlei aard.

d. inleidingen:
aanwijzingen voor en suggesties naar de bijbelse literatuur. inleidend
.
De tempel en de Messias

e. Reizen:

Jordanië, Syrië 2007, BaalbeK;
Chagall Museum Nice;

Ravenna :

Galla Placidia,

San Vitale,

San Apollinare Nuovo,


San Apollinare in Classe.

f. homeletica:

teksten bij het A-jaar
teksten bij een B-jaar
teksten bij een C-jaar

"Exegetische sporen", verkenningen voor predikanten bij de zon- en feestdagen eerder gepubliceerd in Kerugma:
het a-jaar 2016/7
het b-jaar 2014/5
het c-jaar 2015/6

Zie ook de site van het Tijdschrift voor verkondiging
Zie ook Dominicanen Huisen

Het evangelie volgens Johannes
is in de geschiedenis van de meer wetenschappelijke lezing van de tekst altijd het meest "Griekse evangelie" genoemd. Daar staat tegenoer: men had en heeft er in de loop der eeuwen vaak geen idee van hoe de Joodse leraren rond Mozes en de Profeten denken. "Wij" in de traditionele christelijke theologische scholen in de Westen vonden "dat Joodse denken" in de regel "onwetenschappelijk", en eigenlijk amateuristisch. Daarop zou ik nu zeggen: "Redelijk naief". Wisten 'wij' veel." Andrs gezengd: misschien zit de vork anders aan de steel.

Voor mij is het zeker dat het Johannes-evangelie een door en door Joodse tekst is, geschreven voor mensen in een overwegend Joods denkende, aanvoelende wereld. De vraag is dan: wat wil de Jood Johannes met de ondergang van zijn vertrouwd Jerusalem vers in het geheugen, ons alsnog vertellen over "zijn Jerusalem en zijn Jezus", of: hoe is Johannes als Jood "vertrouwd" met Moses en de Profeten, aangesproken door Jezus die naar de synagoge en de tempel van zijn dagen om daar te leren. Ik heb over desze zaken beslist niet het laatste woord, maar ik kan wel de eerste tipjes van de sluier oplichten.

Van 23-26 oktober 2018, hebben we in 6 dagdelen een Studieconferentie gehouden over de Joodse Johannes en Zijn Verhaal in de Abdij van Onze Lieve Vrouw van Koningshoeve. Hier vindt u de begeleidende tekst.

 

Antonio de Messina 1430-1479
Palermo, Galleria Regionale della Sicilia

over namen, heiligen, feesten

Voor vragen en commentaren ben ik bereikbaar. Adres . Vervang # door @

Plein van Siena:
"de Samaritaanse"
In 2014 begonnen we met Genesis, in 2015 met Exodus.

plattegrond van de site

Register van woorden

Register van bijbelteksten

Horen
De Annuntiatio van Pontormo
in de Santa Felicita, Florence.


Maria keert zich om.
Ze hoort.
Daarom draait ze haar hoofd.
Daar gebeurt wat.
meer over deze afbeelding

 


Genesis, een ouverture

bijbel - een inleiding

Tora - op weg naar een begin

evangelie volgens Mattheus

Het lijdensverhaal van Mattheüs

Mattheus

Marcus

Lucas

Johannes

 


 


preken in Sint Jan de Doper in Amsterdam
2008-2015

c- jaar 2013

 

Marc Chagall - een vogeltje maar



Meer dan de moeite waard
bijbel en kultuur

 

-Waarom heet het volgend jaar 2019?

- Leren in de bijbelse taal is Lamad. De eerste letter is in het hebreeuws de grootste letter. Ze zeggen dat dit geen toeval is?


Wat is "het goede"?


Op reis met Johannes, een serie van 12 Radio-uitzendingen uit 1983


"Genesis 1" met leesaanwijzingen voor wie wil

Genesis:

Abraham,
eerste verhalen
Jacob en Esau
Jozef

Exodus 1 en 2
Exodus 3 vv
Deuteronomium

koningen
nog eens







 

 

 

 

 

Witte Donderdag 2015
een ander perspectief

Pasen 2015
overweging voor de paasnacht, bij Marcus

Het lijdensverhaal volgens Mattheüs is een sterke tekst. Daarom die indringende passiemuziek.
Wat schrijft Mattheüs en hoe doet hij dat, volg de link.

 

Jan Engelen,
docent voor katechese in Amsterdam 1971-2007

curriculum

Palmyra
IS heeft huisgehouden in deze oude stad. Er is nog weinig vrijgegeven over de verwoesting. Hier kun je meekijken en zien hoe het was in oktober 2007.


Sjema

 

Heel de bijbelse literatuur gaat wezenlijk over vrijheid en bevrijding. Meer >>

 

webmaster (vervang # door @)

 

Bach Cantates


enigma: een kerstraadsel
Kerstmis

Willibrordvertaling on line

NBG-bijbel


 

 

 

   
 
 
 

Het lijdensverhaal van mattheus

Bij J.S.Bach: Matthäus-Passion

op weg naar pasen

Pesach: het Joodse Paasfeest
Zie ook BBC voor Pesach

 

 

 

 

Pontormo, Visitatie, 1527-28, Carmignano, Toscane

 

 








 

 




 

 

 


 

   

 

 

 

 

 
 



 

 

 

 

UA-4498940