Pardes : Paradijs
schepping

De vier letters van het woord pardes geven in de joodse traditie ook de vier manieren aan waarop je met binnen de bijbelse traditie met een tekst bezig kunt zijn.

P. P`sat - letterlijke betekenis;
R: Remez: - "denk aan";
D`rasj - leren;
Sod - geheim.

Natuurlijk gaan deze vier "Manieren" niet alleen over "lezen".
Misschien moet je hier ook denken aan: Niet alleen letters, woorden en zinnen lees je, maar ook de plattegrond van een stad of dorp, de inrichting van een huis of kamer, en (muziek)noten, kleuren, vormen, structuren. Alles wat op een of andere manier uit delen bestaat heeft een eigen geleding, een eigen ritme heeft, is een aaneenschakeling van verschillen is. En het is daarmee als met iedere tekst. Als geschreven is de tekst klaar, af en uit, dood. Maar als te lezen tintelt hij van leven. Is hij steeds weer en opnieuw begin, een spiegel, een gids, een motief, een onverwacht initiatief.

Een van de eerste eigenschappen van een tekst is dit: hij heeft een niet te overziene mogelijkheid aan contexten. Kortom: wanneer het gaat over stilstaan bij en kijken naar is het einde zoek.
Wat leeft past niet in een kistje. Zolang je kijkt, of weer opnieuw kunt kijken, kan een doek blijven boeien. Menige muur, niet alleen in musea, hangt vol met onze rijkdom, het verleden dat niet voorbij is.

Twee doeken houden ons op deze webpagina bezig: het paradijs en de straf: weg uit het paradijs.

Het Paradijs

Een decor van bloemen en dieren en daarbinnen in twee taferelen: links de schepping van Eva en rechts Adam en Eva .


Adam tussen de vissen en de vogels in een boom. De vogel die vliegt waar mensen zich niet kunnen bewegen. De vis leeft waar mensen verdrinken als je geen maatregelen neemt.
Beschermt Adam zich? Slaapt hij? Is dat die arm om zijn hoofd.

De grote wolk verhult Eva met haar hand op haar hart.

Wat in de christelijke tradities "de zondenval" heet speelt ondanks de slang, net rechts van het midden, hier volstrekt geen rol. Eerder geeft de engel met de sjofar ter rechterzijde van Adam en de twee schaapjes iets als verzoening weer.

 

 

Bloemen in rood en blauw omkransen het paar bijna.
Ook de haan vertolkt de vreugde.
We zien Mozes met de twee stenen tafelen.
 
Nog ruw, bijna schetsmatig, toch een droom.

 

 

 

Toch blijven zij tussen hemel en aarde.

 

Uit het Paradijs verdreven

Het rood van de haan op de vlucht voor de engel trekt alle aandacht. Tussen dat rood en het gele boeket bekroond door de zon zien we een tuin, maar ook een wereld op zijn kop. De vis die naar beneden vliegt.
Als er al een vlammend zwaard is, dan is dat opgenomen in het blauwe gloed van het water.


Je ziet dat voor Chagall het paradijs geen geschienis is, maar leven, ingevuld.
Boven de verfromfraaide mens uit
zie je het hoofd van de schilder achter zijn ezel.
In een hoekje een moeder en haar kind

 

 
exegese

Genesis 1
Genesis 2 en 3

Noach
Abraham
Jacob de ladder , het gevecht in de nacht, en Mozes: brandend braambos
Mozes slaat op de rots en Mozes ontvangt de Tora
Hooglied I-II-III-IV-V
La Vie

home