Katechese

Een praktische inleiding.

webpagina

Werkomschrijvingen:

Katechese op de IPABO leidt tot het katholieke Diploma Godsdienst/levensbeschouwing.

Godsdienst is op de IPABO dat deel van het onderwijs dat opleidt tot het protestants christelijke Diploma Bijbels Onderwijs Basisschool (DCOB).

Islam is de opleiding die de IPABO aanbiedt aan Moslim studenten.

Katechetiek is de didactiek van katechese, planning, opzet, verantwoording, organisatie, situering, uitvoering en evaluatie van de katechese.

 

- "Ik weet er eigenlijk niets van."
- "Beginnen we 'vooraan'?"

Wat je om te beginnen, weten moet.

Tijdens het volgende college wordt je geacht de namen te kennen uit Woord voor Woord I, de in het nederlands taalgebied bekende en veelverspreide kinderbijbel over verhalen uit het oude testament van Karel Eyckman.
Je hoeft het niet te begrijpen of na te kunnen vertellen. Je hoeft alleen de namen een keer gezien te hebben. Kennis maken met - dat is de bedoeling van dit eerste rondje bijbels Madurodam voor kinderen. Het geeft een eerste oriëntatie.

Je leest Woord voor Woord I. Leg je er een blaadje bij. Noteer de belangrijkste namen die je tegen komt. Het rijtje dat zo ontstaat is om te beginnen de eerste en bijna de kortste samenvatting van het zogenoemde "Oude Testament". (Waarom "zogenoemd"? Dat komt nog.)

Woord voor woord deel I vind je in iedere bibliotheek. Lees de verhalen door en maak je lijstje. Maak er eventueel een korte notitie bij. Je moet weten wie bijvoorbeeld de volgende personen zijn: Jacob, Jozef, David, Abraham, Saul, Sara. Het is "kennis" die je in de vorm van een quiz bij elkaar kunt toetsen. Naast deze lijst van eerste namen wordt geen kennis vooraf verondersteld.

Kortste samenvatting.
Een naam is de kortste samenvatting van minstens één verhaal. Daarom hoef je ook deel II niet te lezen. Dat is kort gezegd één naam: Jezus. Die naam mag bekend verondersteld worden - in eerste instantie.

 

Algemene inleiding - een pragmatische benadering.

Stel je voor, je hebt vanavond een feestje. In het gesprek kom je ook over de Ipabo te spreken over de vakken die je hebt en terloops laat je je ontvallen dat je ook katechese hebt. "Waar gaat dat dan over?" Is het dan niet handig om op een simpele manier te kunnen zeggen waar dit vakgebied over gaat? Als mensen daarna meer willen weten gaat dat tijd kosten tijd. Het wordt een hele zit als iemand echt geïnteresseerd is of een opleiding volgt om professioneel verantwoordelijkheid te gaan dragen voor katechese op een katholieke basisschool.

De werkomscrijving (individuele vorming, sociale vorming, bezig zijn met de verhalen. Welke verhalen? Alle verhalen maar te midden daaarvan meer in het bijzonder of uiteindelijk met bijbelverhalen) zal gedurende je hele opleiding gebruikt worden als instrument om te toetsen of "wat wij doen" & "wat jij doet" katechese op de basisschool mogelijk maakt..

 

Katechese op de basisschool

Globaal genomen hebben Godsdienst en Katechese in het basisonderwijs drie doelstellingen. Als alle vakken in het basisonderwijs gaat het over:

1. Individuele vorming van kinderen op de basisschool; &
2. Sociale vorming van kinderen op de basisschool.

Maar heeft het vak dan niets iets eigens? Zeker wel. Katechese gaat over verhalen. Welke verhalen? Om te beginnen alle verhalen. Maar te midden van alle verhalen meer in het bijzonder over verhalen uit het Boek van Alle Verhalen. Daarmee is het derde doel van katechese op de Basisschool gegeven. Je kunt dat als volgt omschrijven.

3. Op een voor kinderen op de basisschool toegankelijke manier (dus "op de wijze van een basis-school") bezig zijn met de verhalen die kenmerkend zijn voor katholieken, of voor christenen.

Om te beginnen zijn dat bijbelverhalen.

Daarom zal katechese in het katholieke basisonderwijs altijd ook meer oecumenisch zijn en zelfs interconfessioneel en intercultureel.

Niet omdat de "inhoud" er niet toe doet, maar meer precies: omdat de inhoud daar toe "doet". Bijvoorbeeld: Als mensen "schepsel Gods" zijn - en daar maakt het Boek geen geheim van - dan kun je elkaar niet als vuilnis of vulling behandelen. Bijbels gesproken gooit de mens zeer hoge ogen. Buiten de bijbelse literatuur is dit begrip fundamenteel onbekend.

Individuele en sociale vorming van kinderen zijn in heel het onderwijs aan de orde. Typerend voor godsdienst of katechese zijn de verhalen, de verhalen zelf en de gevoeligheid voor verhalen. Welke verhalen? Waar vind ik die voor godsdienst en katechese typerende verhalen?

 

Verhalen

Om te beginnen is de omschrijving voor godsdienst of katechese vaag. Wat is individuele vorming? Wat is sociale vorming? Dat is toch niet zo duidelijk of het kan heel veel zijn. Het zijn omschrijvingen die beroep doen op de welwillenheid van de lezer. Datzelfde geldt ook voor wat typisch is voor dit vakgebied, de verhalen.

Onder verhalen kun je om te beginnen alles verstaan wat je vertellen of horen kunt, wat je in een pantomime zelfs enkel zien, aanvoelen of meemaken kunt.

Een verhaal kan vertellen over feiten die zich voordoen, waar je bij staat of die jou aangaan. Een verhaal kan ook vertellen over wat zich eerder heeft voorgedaan. Een verhaal kan ook, meer creatief, een situatie creŽren waarin je alles vergeet en enkel nog gefascineerd luistert naar ... ja, naar wat eigenlijk? Een verhaal kan ook samenvatten wat iemand je vertelt nadat hij al dan niet uitdrukkelijk zegt: Nu moet je eens goed horen! Een verhaal kan een woord uitleggen. Wat is onderwijs eigenlijk? Wat betekent 'getuige'? Zelfs een korte verklaring van zo'n woord is op zijn wijze een verhaal. (Wat zegt Van Dale over verhalen?)

 

Kenmerkend voor christenen

Heel dat brede spectrum van verhalen wordt enigermate gekanaliseerd door het levensbeschouwelijk oriŽnterende woord katholiek.
In de katechese verwacht je niet op de eerste plaats verhalen die je vertellen hoe je concrete dingen kunt doen, zoals het maken van een goede maaltijd of het repareren van een stekker. Ook zal de katechese je om te beginnen niet alles vertellen over de problematiek van de regenwouden of de mens ontkennende en mens ont-erende oorlogen of over vervolgingen die mensen andere mensen aandoen en de wijze waarop ze(/we?) elkaar naar het leven staan.
Katechese en godsdienst zoeken ruimte om op verantwoorde en creatieve wijze bezig te zijn met ... ja met alles wat, door de eeuwen heen, christenen bezig houdt.

 

Kijk je rond in de geschiedenis van het Westen en in de expressie die mensen in onze contreien aan hun leven gegeven hebben, dan tref je veel muziek, literaire en beeldende kunst aan die allemaal uiteindelijk teruggaat naar de christelijke geschiedenis. Veel van wat in oude kerken en in musea staat, grote delen van onze kultuur is afkomstig uit het Boek van alle verhalen dat christenen altijd gebonden heeft en bindt, dat in hun beleving en herkenning altijd een centrale plaats had en heeft: het Boek in het midden. Te midden van alle verhalen van christenen is de bijbel de oorsprong, de centrale bron. Dit gegeven brengt evenwel een grote moeilijkheid met zich mee.

In Nederland zoals in heel de 'westerse wereld' weet ongeveer iedereen wat de bijbel is. Bijna iedereen heeft daar een kader voor. Bijna iedereen weet ook welk gezicht je bij het woord bijbel moet trekken. Maar stel om te proberen eens een paar eerste vragen over de bijbel. Denk aan vragen als:Wat is een bijbel eigenlijk? Waar komt het boek vandaan? Wat moet het? Hoe zit het in elkaar? Velen zullen je vreemd aankijken en daarna bekennen dat ze het eigenlijk niet weten. Na de inleidende teksten moet je de eerste antwoorden op deze vragen kunnen geven.

Wanneer katechese nu zoiets is als godsdienstonderwijs voor mensen die christen of katholiek zijn, waarom doet men dat niet rechtstreeks? Waarom maakt men die omweg via het Boek? Waarom gaat het niet gewoon over God? Het antwoord kan eenvoudig zijn: God is niet los verkrijgbaar. Je kuntGod niet isoleren als in een laboratorium-situatie en onderzoeken. God is geen object, voor welk kennen of denken dan ook. Je kunt Hem zelfs niet bedenken.

Is God dan zo uitzonderlijk? Ja, maar Hij niet alleen. Jij bent dat ook.